Τα ντέρτια του Καράμπελα

Ο βουλευτής Βοιωτίας της Νέας Δημοκρατίας Γιάννης Καράμπελας ζήτησε από το βήμα της Βουλής την απόσυρση της διάταξης με την οποία καταργείται η υποχρέωση δημοσίευσης προκηρύξεων στον Τύπο. «Το γεγονός ότι θα δημοσιεύονται στο διαδίκτυο οι προκηρύξεις δεν σημαίνει ότι επήλθε η (sic) πλήρης διαφάνεια. Σε μια χώρα μάλιστα που η εξοικείωση με το διαδίκτυο είναι πολύ χαμηλή σε σχέση με τις άλλες χώρες. Πάρτε παράδειγμα εμάς εδώ μέσα. Πόσοι Υπουργοί και βουλευτές ξέρουν να ανοίγουν τον υπολογιστή; Ας λύσουμε πρώτα τα προβλήματα με τις υπερτιμολογήσεις και τα υπόλοιπα και μετά καταργούμε την υποχρεωτική δημοσίευση των προκηρύξεων στον τύπο», είπε ζητώντας την απόσυρση του άρθρου.

H χρήση του διαδικτύου στην Ελλάδα (στοιχεία Eurostat 2013) είναι όντως χαμηλή (56%) σε σχέση με τον μέσο όρο της Ε.Ε. (79%) αλλά η σχέση ανατρέπεται στην περίπτωση της υποβολής φορολογικής δήλωσης ηλεκτρονικά, όπου τα ποσοστά είναι 63% στην Ελλάδα έναντι μέσου όρου 44% στην Ευρώπη (Internet access and use in 2013 More than 60% of individuals in the EU28 use the internet daily Income tax declaration: most used e-government service) . Τα ποσοστά αυτά ξεπερνούν το 90% στην περίπτωση των ενεργών οικονομικά ατόμων που ενδιαφέρονται για μία προκήρυξη και είναι σε κάθε περίπτωση μεγαλύτερα από την -με την μεγαλύτερη κυκλοφορία- εφημερίδα η οποία αγοράζεται από το 0,02% των Ελλήνων και είναι διαθέσιμη μία μόνο ημέρα, σε αντίθεση με το internet, όπου η πληροφορία που αναρτάται είναι διαθέσιμη μόνιμα. Η επίκληση τώρα των προσωπικών ικανοτήτων Υπουργών και Βουλευτών, σχετικά με τις τεχνολογίες πληροφορικής, δεν είναι καλό παράδειγμα δεδομένου ότι η συγκεκριμένη ομάδα είναι ιδιαίτερα υπανάπτυκτη σε σχέση με τον μέσο όρο.

Το καλύτερο σχόλιο όμως  είναι το "Ας λύσουμε πρώτα τα προβλήματα με τις υπερτιμολογήσεις και τα υπόλοιπα και μετά καταργούμε την υποχρεωτική δημοσίευση των προκηρύξεων στον τύπο". Σε πρόσφατη ανάρτησή μου (Εδώ καράβια χάνονται και ο Ελληνάρας χτενίζεται) έγραφα: 

..Η δεύτερη ουσιώδης διαπίστωση είναι η κλασσική αντίδραση του νεογραικύλου σε κάθε πρόοδο και αλλαγή: «Μα αυτό σε μάρανε όταν [εδώ μπαίνει κάτι συνήθως άσχετο αλλά πάντα μεγαλύτερο]». Η εναλλακτική εκδοχή είναι «μα αυτό θα μας λύσει το πρόβλημα;». Προφανώς η γνωστή παροιμία «εδώ καράβια χάνονται και η γριά (ή κάτι άλλο) χτενίζεται» είναι σοφή. Αναφέρεται όμως σε ενέργειες οι οποίες έχουν κόστος ευκαιρίας σε σχέση με ένα μεγαλύτερο, και περισσότερο επείγον ζήτημα. Το ότι καθάρισαν οι Ιάπωνες το στάδιο στο Μουντιάλ δεν είχε κανένα κόστος ευκαιρίας ως προς το μεγαλύτερο πλην εντελώς άσχετο ζήτημα του επιπέδου διαβίωσης στην Βραζιλία. Ομοίως όταν πάει να γίνει οποιαδήποτε μεταρρύθμιση στην Ελλάδα η αντίδραση είναι «μα αυτό (π.χ. η απελευθέρωση των ταξί) θα μας βγάλει από την κρίση;». Προφανώς όχι. Για να βγούμε από την κρίση χρειάζεται μία κρίσιμη μάζα μεταρρυθμίσεων και αποφάσεων τις οποίες δεν θα πάρουμε ποτέ εάν σκεφθούμε ότι καμία από αυτές μεμονωμένα δεν θα λύσει το πρόβλημα...

Το κακό είναι ότι ο νεογραικυλισμός του Καράμπελα δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Τόσο το παλαιολιθικό πλέον ΠΑΣΟΚ (ανοιχτά) όσο και οι περισσότεροι συνάδελφοί του από τη ΝΔ είμαι βέβαιος ότι συμφωνούν (κρυφά)  μαζί του στο θέμα των προκηρύξεων. Ας μην ξεχνάμε ότι μόλις προ διετίας η ΝΔ καταψήφισε την τροπολογία του κου Χαραλαμπόπουλου για την κατάργηση της δημοσίευσης των ισολογισμών στον Τύπο, η οποία τελικώς επιβλήθηκε (όπως και η τωρινή των προκηρύξεων) από την τρόικα. Σε σχετική μου ερώτηση η απάντηση ήταν ότι "δεν θέλουμε να διαταραχθούν οι σχέσεις του Προέδρου (και σημερινού Πρωθυπουργού) με τον Τύπο". Μ'άλλα λόγια πλήρωνε υποζύγιο φορολογούμενε για να έχει καλές σχέσεις ο Ηγέτης, αλλά και ο Καράμπελας,  με τον Τύπο.

Τα ποντίκια πανηγυρίζουν την επανίδρυση της Ακρόπολης

Τον περασμένο Ιανουάριο επαινούσα ("Επιτέλους μετακομίζει η Ακρόπολη") την απόφαση του τότε Υπουργού Προστασίας του Πολίτη κ. Δένδια να κλείσει το Αστυνομικό τμήμα "Ακροπόλεως", ατυχής γείτονας του οποίου υπήρξα από την ίδρυσή του. Δεν γνωρίζω εάν υπήρχαν ευρύτεροι επιχειρησιακοί λόγοι ή εάν το κλείσιμο αποφασίστηκε επειδή η θέση του τμήματος είναι ακατάλληλη (εξαιρετικά μικρός και στενός δρόμος) και επικίνδυνη (έχει υποστεί πολλές επιθέσεις και εμπρησμούς) και το ιστορικό του βεβαρημένο (έχουν κυριολεκτικά σκοτώσει κρατούμενους στο ξύλο).


Όποιοι και εάν ήταν ο λόγοι η απόφαση ήταν σωστή τουλάχιστον ως προς την παράμετρο της θέσης του κτιρίου που φιλοξενεί το εν λόγω τμήμα. Η υλοποίησή της χρειάστηκε σχεδόν έξι μήνες αφού το τμήμα εκκενώθηκε μόλις τον Ιούλιο. Απάνω που είχαμε αρχίσει να απολαμβάνουμε την ηρεμία (οι αστυνομικοί δεν τηρούν τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και εν γένει έχουν δει πολλά αμερικάνικα έργα) αλλά και την καθαριότητα (ο Δήμος χρειάστηκε να κάνει εκτεταμένη επιχείριση απολύμανσης και σφράγισης κτηρίου στην Πραξιτέλους για να καταπολεμήσει τα ποντίκια που έκαναν πάρτι με τα απόβλητα του εστιατορίου των αστυνομικών στο ισόγειο), ήρθε ο Πάνσοφος Υπουργός Κικίλιας και με απόφασή του επανίδρυσε το Τμήμα. Το επιχείρημά του ήταν ότι "δεν παίζει με την ασφάλεια των πολιτών".


Εν προκειμένω παίζει σίγουρα με τα νεύρα μας και πολύ πιθανόν και με κάτι άλλο, δικό του.

Χρειαζόμαστε φορολογικό σύστημα τύπου "Ελευθέριος Βενιζέλος" και όχι "Λιμάνι Ραφήνας"

Την Παρασκευή επέστρεψα αεροπορικώς από την Κρήτη και την επομένη, νωρίς το πρωϊ, έφυγα με ferry από το Λιμάνι της Ραφήνας για την Άνδρο. Στο αεροδρόμιο, παρά την ιδιαίτερα αυξημένη κίνηση, επικρατούσε τάξη, με τους αστυνομικούς και τους υπαλλήλους του Αεροδρομίου να απομακρύνουν τα αυτοκίνητα που περίμεναν σε σημεία όπου απαγορεύεται η στάθμευση. Σημειωτέον ότι το "Ελευθέριος Βενιζέλος" είναι ίσως το μόνο μέρος στη χώρα όπου τα αυτοκίνητα σταματούν στις διαβάσεις προκειμένου να περάσουν οι πεζοί. Χρειάστηκα λιγότερο από 25 λεπτά για να φθάσω σπίτι μου δεδομένου ότι το αεροδρόμιο συνδέεται απευθείας με την Αττική οδό (αλλά και τον προαστιακό).

Την επόμενη μέρα στη Ραφήνα η εικόνα θύμιζε άλλη χώρα. Παρ'ότι έφθασα γρήγορα μέχρι τη διασταύρωση για το λιμάνι, χρειάστηκα μισή ώρα για να διανύσω 700 μέτρα δεδομένου ότι αυτό συνδέεται με την λεωφόρο με έναν άθλιο δρόμο μίας λωρίδας. Δεκάδες Ελληνάρες όλων των βαλαντίων, από Καγιέν μέχρι τρακαρισμένα Χιουντάϊ κολλημένα με ταινία διπλής επικολλήσεως, προσπερνούσαν παρανόμως από το αντίθετο ρεύμα, έμπαιναν από κάθε κατεύθυνση, χειροτερεύοντας την κατάσταση. Η παρουσία, έστω και ενός τροχονόμου, στο τελευταίο φανάρι θα διευκόλυνε ιδιαίτερα, χωρίς όμως να έχω δει ποτέ κανέναν. Στην επιστροφή χρειάστηκα πάνω από μία ώρα για να φθάσω σπίτι, διανύοντας απόσταση αντίστοιχη αυτής από το αεροδρόμιο.

Δεδομένου ότι η ίδια φυλή συχνάζει τόσο στο Αεροδρόμιο όσο και στο λιμάνι της Ραφήνας η πλήρης αντίθεση ως προς την συμπεριφορά είναι εκ πρώτης όψεως αναξήγηση. Εάν όμως συγκρίνει κανείς τους δύο σταθμούς επιβίβασης (σε πλοίο ή αερολάνο δεν έχει σημασία) καταλήγει στα εξής

1) Στην Ραφήνα σχεδιάστηκε το λιμάνι χωρίς να γίνει δρόμος. Το Αεροδρόμιο σχεδιάστηκε με πλήρη μέριμνα για την πρόσβαση σε αυτό. Κανείς δεν ωφελείται π.χ. από την είσοδο στο αντίθετο ρεύμα της Αττικής οδού, η οποία είναι έτσι και αλλιώς αδύνατη.


2) Το Αεροδρόμιο έχει προσεκτικά σχεδιασμένες υποδομές για τα ΙΧ και προσεκτικά μελετημένη κυκλοφοριακή ροή. Προσφέρει δωρεάν στάθμευση 20 λεπτών σε όσους περιμένουν επιβάτη. Διαθέτει ειδικό χώρο αναμονής των ταξί για να μην προκαλούν έμφραγμα όπως στη Ραφήνα.

3) Αστυνομεύει συστηματικά τους χώρους στάσης των ΙΧ απομακρύνοντας όσους περιμένουν, όχι με στόχο την επιβολή προστίμων (σπάνια επιβάλλονται) αλλά την εξασφάλιση της καλής λειτουργίας.


Σκεφτόμουν λοιπόν ότι το Ελληνικό κράτος λειτουργεί ακριβώς όπως το λιμάνι της Ραφήνας. Δεν εξασφαλίζει καμία προϋπόθεση, δεν μελετά τίποτε και τις σπάνιες φορές που ελέγχει επιβάλλει εξοντωτικά πρόστιμα τα οποία κάθε άλλο παρά αποτρεπτικά λειτουργούν. Στο αεροδρόμιο ο Έλληνας συμμορφώνεται γιατί η συμμόρφωση είναι εφικτή.  Επειδή γίνονται συνεχώς έλεγχοι που έχουν σαν στόχο την ίδια τη συμμόρφωση με τους κανόνες και όχι την είσπραξη χρημάτων για τον κρατικό κορβανά χωρίς πάτο. Μήπως πρέπει να αρχίσουμε μετατρέποντας π.χ. το φορολογικό μας σύστημα από "λιμάνι Ραφήνας" σε "Ελευθέριο Βενιζέλο"...

Πόσο κοστίζει η υπουργική ώρα;

Μετά την, τυχαία ή όχι, σύλληψη του αθλιότατου Μαζιώτη τρεις Υπουργοί της κυβέρνησης επισκέφθηκαν στο νοσοκομείο τον 19χρονο Αυστραλό του οποίου τον αστράγαλό είχαν γρατζουνίσει θραύσματα από σφαίρα, αφού ο τρομοκράτης δεν δίστασε να πυροβολήσει μέσα στο πλήθος. «Αφαιρέθηκαν δύο θραύσματα από σφαίρα τα οποία βρίσκονταν στο κάτω μέρος του ποδιού του, στο ύψος του αστραγάλου. Δεν διατρέχει κάποιο κίνδυνο» δήλωσε ο κ. Βορίδης, διευκρινίζοντας πως ο τραυματίας «θα μείνει στο νοσοκομείο να νοσηλευτεί για καθαρά προληπτικούς λόγους». Από την πλευρά της η κ. Κεφαλογιάννη τόνισε, για τον Αυστραλό τραυματία: «Είναι καλά στην υγεία του και αυτό είναι ιδιαίτερα ευχάριστο» είπε η υπουργός Τουρισμού και συμπλήρωσε πως ο νεαρός τουρίστας «έχει την αμέριστη στήριξη της ελληνικής Πολιτείας». Εκτός των ανωτέρω τον τραυματία επισκέφθηκε και ο νέος Υπουργός Προστασίας του πολίτη.


Εν προκειμένω η έλλειψη σοβαρότητος του τραυματισμού είναι αντίστοιχη αυτής των τριών Υπουργών, τα ωριαία λειτουργικά έξοδα των γραφείων των οποίων ανέρχονται σε πολλές χιλιάδες ευρώ. Τα ποσά μπορεί να είναι τεράστια εάν τα δει κανείς σε όρους κόστους ευκαιρίας, δηλαδή των θετικών οικονομικών αποτελεσμάτων από τις ενδεχόμενες αποφάσεις ενός Υπουργού κατά το ίδιο διάστημα (υπάρχει βέβαια και η εκδοχή οι τρεις Υπουργοί να είναι τόσο άχρηστοι που θα ήταν καλύτερα να μην βρίσκονται στα γραφεία τους).



Σε κάθε περίπτωση καλό θα ήταν να παραδειγματιστούν από την περίπτωση της Ολλανδίας. Με την ολοκλήρωση της παραλαβής μίας Ολλανδικής φρεγάτας από το Πολεμικό Ναυτικό, κλιμάκιο Ελλήνων αξιωματικών επισκέφθηκε εθιμοτυπικά τον Ολλανδό Α/ΓΕΝ για να τον ευχαριστήσει. Λίγες μέρες μετά το ΠΝ έλαβε τιμολόγιο αρκετών χιλιάδων γκλίντερ από τους Ολλανδούς για τα 30 λεπτά απασχόλησης του Αρχηγού τους επί την ωριαία του "ταρίφα".

Αντί για διασύνδεση με το Taxisnet καλύτερα να καταργηθούν -οι περισσότερες- ταμειακές μηχανές

Ο νέος Υπουργός Οικονομικών, μιλώντας στο συνέδριο του Economist, έθεσε ως πρώτη προτεραιότητά του την υλοποίηση του σχεδίου διασύνδεσης των ηλεκτρονικών ταμειακών μηχανών με το σύστημα Taxisnet. Η συγκεκριμένη ιδέα, εντάσσεται σε μία ιστορική σειρά παρόμοιων ελεγκτικών επινοημάτων όπως η θεώρηση τιμολογίων με τρύπημα, οι μηχανές με φορολογική μνήμη, οι φορολογικοί μηχανισμοί κλπ, κανένα εκ των οποίων δεν είχε την παραμικρή θετική επίπτωση στον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Αξίζει να σημειωθεί π.χ. ότι η μέθοδος της φορολογικής μνήμης στις ταμειακές μηχανές απαντάται, εκτός από τη χώρα μας, στις Αργεντινή, Βραζιλία, Βουλγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Πολωνία, Ρωσία, Τουρκία και στην Βενεζουέλα, χώρες δηλαδή με μάλλον κακές επιδόσεις στην συλλογή φόρων.

Στην Ελλάδα, τα ποσά που δεν δηλώνουν οι επιτηδευματίες καίτοι έχουν εκδώσει νόμιμη απόδειξη στην ταμειακή μηχανή είναι ελάχιστα και δεν δικαιολογούν την τεράστια επένδυση αλλά και το λειτουργικό κόστος της καθολικής διασύνδεσης. Το πραγματικό πρόβλημα, που είναι το ότι ένα μεγάλο μέρος των μικρών κυρίως επιχειρηματιών στην Ελλάδα εκδίδει επιλεκτικά αποδείξεις τόσο ως προς τον αριθμό αυτών όσο και ως προς το ύψος τους, δεν λύνεται με την on-line σύνδεση, με εξαίρεση ίσως ελάχιστες περιπτώσεις "υψηλού ρίσκου" (π.χ. νυκτερινά μαγαζιά). Γιατί δεν υπάρχει απλούστερο πράγμα από το να μην "χτυπάει" τις εισπράξεις ο έμπορος όταν δεν τον βλέπει ο εφοριακός. Οι μόνοι που πρακτικά θα ωφεληθούν από την ενδεχόμενη υλοποίηση του μέτρου είναι οι πάροχοι Internet και ακόμη περισσότερο οι εισαγωγείς ταμειακών μηχανών οι οποίοι, στην περίπτωση των φορολογικών μηχανισμών, κατά τα φαινόμενα συνεννοούνται μεταξύ τους αφού μία μνήμη ελάχιστης χωρητικότητας πωλείται σε τιμή 10πλάσια αυτής που θα δικαιολογούσε το μέγεθός της. Έτσι αυτό που θα καταφέρει η τελευταία έμπνευση του Υπουργείου των Οικονομικών είναι να προσθέσει έναν ακόμη πονοκέφαλο στους συνεπείς εμπόρους, π.χ. για το που θα βρουν λεφτά να αγοράσουν καινούρια ταμειακή ή πώς θα αντιμετωπίσουν το ζήτημα της σύνδεσης. Παρενθετικώς στους πλανόδιους πωλητές, όπου η φοροδιαφυγή είναι σημαντική, η σημερινή κάλυψη του δικτύου δεδομένων κινητής τηλεφωνίας στην επικράτεια καθιστά τη σύνδεση των ταμειακών τους, εκτός από άστοχη, σε πολλές περιπτώσεις και αδύνατη. Στην Ουγγαρία, που είναι και η μοναδική χώρα διεθνώς όπου εφαρμόζεται το μέτρο, η μέχρι τώρα εμπειρία είναι εξόχως απογοητευτική ενώ δεν έλλειπαν οι περιπτώσεις εμπόρων ταμειακών που εξαφανίστηκαν αφού εισέπραξαν προκαταβολές από χιλιάδες πελάτες.

Το ουσιώδες πρόβλημα είναι καταρχήν ότι οι σημερινές φορολογικές απαιτήσεις του κράτους από τους μικρο-επιτηδευματίες και τους ελεύθερους επαγγελματίες είναι εξωπραγματικές με αποτέλεσμα η απόκρυψη εισοδημάτων να γίνεται, στις περισσότερες περιπτώσεις, για λόγους επιβίωσης και όχι πλουτισμού εις βάρος του κοινωνικού συνόλου. Την ίδια στιγμή ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός δεν λειτουργεί με όρους κόστους/ωφέλειας αφού στην πράξη δεν μετρά αναλυτικά ανά φόρο το κόστος συλλογής του (στον ιδιωτικό τομέα η μέθοδος ονομάζεται Activity Based Costing). Επίσης αδιαφορεί για το κόστος συμμόρφωσης των επιτηδευματιών και για τις επιπτώσεις κάθε μέτρου ή φόρου στην οικονομία και κατά συνέπεια στα μελλοντικά φορολογικά έσοδα. Η τρόικα αντιλαμβανόμενη το πρόβλημα προώθησε την απαλλαγή από τον ΦΠΑ των μικρών επιχειρήσεων δεδομένου ότι οι συγκεκριμένες είναι παγίως πιστωτικές ενώ το κόστος διασφάλισης της πλήρους συμμόρφωσής τους θα ήταν απαγορευτικό στον εισπρακτικό μηχανισμό, μ' άλλα λόγια είναι ιδιαίτερα "ζημιογόνες" από πλευράς "περιθωρίου κέρδους". Για το λόγο αυτό στην Αγγλία η υπαγωγή σε καθεστώς ΦΠΑ είναι προαιρετική για επιχειρήσεις με καθαρά έσοδα κάτω των 75.000 λιρών (94.000 ευρώ) και αντιστοίχως στη Γαλλία επιχειρήσεων με ετήσιες αγορές αγαθών έως 81.500 ευρώ. Η πολιτική αυτή επιτρέπει μία πολύ καλύτερη αξιοποίηση των πόρων και την στόχευση των ελέγχων στις επιχειρήσεις που αντιπροσωπεύουν αντιστοίχως το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας. Σήμερα υπάρχουν εξειδικευμένες τεχνικές και εργαλεία λογισμικού τα οποία μπορούν εύκολα να εντοπίσουν, αναλύοντας τα ήδη διαθέσιμα στοιχεία στο Taxis, στις τράπεζες και στα λοιπά κρατικά αρχεία, περιπτώσεις επιτηδευματιών που θα προσπαθήσουν να "κρυφτούν" κάτω από τα κατώφλια υπαγωγής σε καθεστώς ΦΠΑ.

Η διασύνδεση, πέρα από την άσκοπη επιβάρυνση εκατοντάδων χιλιάδων επιχειρηματιών, θα βαρύνει αντίστοιχα και τις, ήδη ανεπαρκείς, υποδομές πληροφορικής της Γενικής Γραμματείας Εσόδων. Το Taxisnet παρουσιάζει πολύ σοβαρά λειτουργικά προβλήματα και μάλιστα δυσεπίλυτα λόγω του κακού, εξ αρχής δομικού σχεδιασμού του αλλά και των χρονοβόρων και αναποτελεσματικών διαδικασιών των δημοσίων προμηθειών. Σήμερα το σύστημα αδυνατεί να αντεπεξέλθει στον καθημερινό φόρτο και κλείνει για συντήρηση, πρωτοφανώς για μία δυτική χώρα, κατά τις εργάσιμες ημέρες και ώρες. Για το λόγο αυτό θα ήταν σαφώς προτιμότερη η αξιοποίηση των περιορισμένων πόρων στην εκτέλεση εξειδικευμένων, ευφυών εφαρμογών λογισμικού που εντοπίζουν πιθανές εστίες φοροδιαφυγής τόσο σε επίπεδο επιχειρήσεων όσο και πολιτών. Η ενασχόληση, αντί για την σύνδεση των ταμειακών, π.χ. με την πάταξη της διακρατικής απάτης ΦΠΑ (carousel ή missing trader) και με την ιχνηθέτηση του ναυτιλιακού πετρελαίου θα απέφερε πολύ μεγαλύτερα οφέλη. Αυτά βεβαίως απαιτούν έναν αξιοκρατικά στελεχωμένο οργανισμό ο οποίος να μετρά συνεχώς το κόστος κάθε δραστηριότητάς τους, τόσο εσωτερικά όσο και σε σχέση με την οικονομία και την ανάπτυξη.

*φιλοξενήθηκε στο φύλλο της 26.7.2014 της "Καθημερινής"

Τα κοινωνικά αγαθά ως φερετζές

Μία από τις πιο κακοποιημένες έννοιες στην Ελλάδα είναι αυτές του "δημόσιου" και "κοινωνικού" αγαθού. 'Ετσι σάλο ξεσήκωσε η δήλωση ενός μάλλον γραφικού κυβερνητικού βουλευτή ότι «Κοινωνικό αγαθό είναι μόνο το νερό. Τίποτα άλλο. Μπορείς να ζήσεις και χωρίς ενέργεια. Μπορείς να πας σε ένα χωριό και να ζεις με τη λάμπα που ανάβαμε παλιά, δεν χρειάζεται το ρεύμα να το έχεις πάντα. Άρα λοιπό (sic) το ρεύμα δεν είναι κοινωνικό αγαθό».



Η έννοια του κοινωνικού αγαθού στην πραγματικότητα ταυτίζεται με αυτήν της κοινωνικής πολιτικής με το "αγαθό" να έχει εν προκειμένω μικρή σημασία. Κοινωνικά αγαθά στην υποσαχάρια Αφρική είναι τα προφυλακτικά που διανέμονται δωρεάν προκειμένου να ελεγχθεί το ΑIDS. Στην περίπτωση του ηλεκτρικού ρεύματος μία πολιτική αρνητικού φόρου εισοδήματος (δηλαδή επιδόματος) σε πολίτες με πολύ χαμηλό ή μηδενικό εισόδημα θα τους επέτρεπε να αγοράσουν ρεύμα από μία ανταγωνιστική αγορά ή οποιοδήποτε άλλο αγαθό έχει για αυτούς προτεραιότητα. Σε κάθε περίπτωση το "κοινωνικό αγαθό" δεν είναι δημόσιο αγαθό και η δωρεάν διάθεσή του σε μία ομάδα του πληθυσμού γίνεται εξόδοις των υπολοίπων. Έξοδα τα οποία είναι μάλιστα σημαντικά υψηλότερα από τα οφέλη των δικαιούχων διότι επιβαρύνονται με σημαντικό κόστος συλλογής φόρων και διαχείρισης των διαφόρων προγραμμάτων.



Σε αντίθεση με το "κοινωνικό αγαθό" η έννοια του οποίου είναι μάλλον νεφελώδης, στην οικονομική επιστήμη υπάρχει ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για τα "δημόσια αγαθά" τον οποίο οφείλουμε στον Πολ Σάμουελσον. Ο κορυφαίος αυτός οικονομολόγος χαρακτηρίζει δημόσια αγαθά αυτά για τα οποία α) δεν μπορεί να αποκλειστεί κάποιος από την κατανάλωσή τους (non-excludable) και β) η κατανάλωσή τους από έναν ή περισσότερους επιπλέον καταναλωτές δεν συνεπάγεται επιπρόσθετο κόστος. Χαρακτηριστικά παραδείγματα δημοσίων αγαθών είναι ο αέρας, ο δημοτικός φωτισμός, η άμυνα κ.λ.π. Είναι προφανές λοιπόν ότι το ηλεκτρικό ρεύμα είναι κλασσική περίπτωση ιδιωτικού και όχι δημόσιου αγαθού.



Στον βαθμό που η κοινωνική πολιτική δεν αποτελεί αρμοδιότητα μίας εταιρείας παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος η επίκληση της έννοιας του κοινωνικού αγαθού από τους χρυσοπληρωμένους συνδικαλιστές της ΔΕΗ συνεχίζει μία μακρά παράδοση που θέλει τις συντεχνίες στην Ελλάδα να μην έχουν το θάρρος να πουν ειλικρινώς ότι μάχονται για τα προνόμιά τους, αλλά προσπαθούν ματαίως να μας πείσουν ότι αγωνίζονται για τα συμφέροντα αυτών που κατά κανόνα ξεπουπουλιάζουν, είτε πρόκειται για καταναλωτές είτε για επιχειρήσεις. Κορυφαία περίπτωση υποκρισίας είναι αυτή του υπόδικου συνδικαλιστή Φωτόπουλου ο οποίος, προκειμένου να αποφύγει τις βαρύτατες διατάξεις περί καταχραστών του Δημοσίου, επιχειρηματολογεί (σωστά) με πολυσέλιδο υπόμνημα υπέρ του ιδιωτικού χαρακτήρα της ΔΕΗ.



Έτσι στην περίπτωση του ρεύματος η κοινωνικότερη δυνατή πολιτική θα ήταν η εξασφάλιση χαμηλού κόστους ρεύματος (μέσω του εξορθολογισμού του κόστους μισθοδοσίας και συντάξεων της ΔΕΗ, των επενδύσεων σε αποδοτικές μονάδες και στη διασύνδεση των νησιών, της πραγματικής απελευθέρωσης της αγοράς κλπ) το οποίο αποτελεί, μεταξύ άλλων, προϋπόθεση για την ανασύσταση της παραγωγικής βάσης της χώρας και για την αύξηση των εξαγωγών. Δηλαδή για την έξοδο από την κρίση.

Όταν παρεκκλίνει το κράτος ακολουθεί και ο πολίτης

Χθές (27.6) η Καθημερινή έγραφε ότι η κυβέρνηση προχώρησε σε "Τροπολογία για τη χορήγηση ασφαλιστικής ενημερότητας στο «ΕΡΡΙΚΟΣ ΝΤΥΝΑΝ»". Λίγες εβδομάδες πριν είχε πράξει το ίδιο για το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών ενώ ιστορικά υπάρχουν δεκάδες, ίσως και εκατοντάδες αντίστοιχα παραδείγματα. Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά στο παρανοϊκό φαινόμενο η εφορία να αρνείται τη χορήγηση φορολογικής ενημερότητας σε επιχειρήσεις που έχουν μη ληξιπρόθεσμες οφειλές (π.χ. ρύθμιση) ή σε επιχειρήσεις που οφείλουν στην εφορία γιατί δεν τις έχει πληρώσει κάποιος κρατικός φορέας και την ίδια στιγμή η κυβέρνηση να χορηγεί χαριστικά και "κατά παρέκκλιση" φορολογική ενημερότητα σε ένα αμαρτωλό "δικό της παιδί". Έτσι λοιπόν η συνήθης πρακτική της εφορίας οδηγεί κατά τα λοιπά βιώσιμες επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα σε κλείσιμο και τους εργαζόμενους σε αυτές στο δρόμο ενώ ταυτόχρονα διατηρεί "παρά φύση" στη ζωή μία επιχείριση "κουβά ρουσφετολογικών προσλήψεων" η οποία οδηγήθηκε σε αδιέξοδο εξ αιτίας κυρίως του υπεράριθμου προσωπικού της.


Η ηθική φιλοσοφία θεωρεί ότι το κράτος δεν δικαιούται να παρανομεί, αντιθέτως με τον πολίτη (ή την επιχείριση) η οποία μπορεί να παρανομεί αναλαμβάνοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο να υποστεί τις συνέπειες των πράξεών του/ης. Στην Ελλάδα το κράτος κουρελιάζει καθημερινά κάθε έννοια ηθικής, δεοντολογίας και δικαιοσύνης απαιτώντας ταυτόχρονα από τον πολίτη να είναι συνεπείς στις (συχνά παρανοϊκές) απαιτήσεις του.


Η σημερινή μας οικονομική (και γενικότερη) κατάντια οφείλεται κυρίως στους κακούς θεσμούς και στην έλλειψη σεβασμού σε αυτούς, κατ'αρχήν από το ίδιο το κράτος και δευτερευόντως από τους πολίτες. Μετά το ξέσπασμα της κρίσης αντί να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα στη ρίζα του (αρχίζοντας από το Σύνταγμα της χώρας) τόσο η κυβέρνηση, όσο δυστυχώς και η δικαιοσύνη,  εξευτελίζουν συνεχώς τους θεσμούς, σπρώχνοντας τη χώρα όλο και βαθύτερα στο τέλμα.

*βλέπε επίσης το έξοχο άρθρο ("Θεσμική Αναξιοπιστία") του Διομήση Σπινέλλη 

Μπορούμε να ράβουμε ρούχα στην Ελλάδα;

Ο "Δήκτης" της Καθημερινής της περασμένης Κυριακής 22.6 γράφει

"Αληθινό γεγονός που διαδραματίστηκε πριν από λίγους μήνες με πρωταγωνιστή ομογενή επιχειρηματία που αποφάσισε να επενδύσει στην Ελλάδα. Ο στόχος του ήταν να παράγει τζιν παντελόνια, με την ένδειξη Made In Greece, και να τα εισάγει στην αμερικανική ήπειρο προς πώληση. Αναζήτησε λοιπόν τοπικό partner για να πραγματοποιήσει την παραγγελία. Και κάπου εδώ αρχίζει η παράνοια της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Αφού ζήτησε τη βοήθεια υψηλόβαθμων στελεχών του υπ. Οικονομικών, συναντήθηκε με την ένωση κλωστοϋφαντουργών αλλά και με αντίστοιχες ενώσεις της Βορείου Ελλάδος για να βρεθεί εταιρεία. Η απάντηση ήταν η εξής: Μπορούμε να εκτελέσουμε την παραγγελία σας, αλλά μέσω των μονάδων μας που έχουν μετεγκατασταθεί στη Βουλγαρία. Ο ομογενής τα παράτησε και στράφηκε στην παραγωγή κάππαρης..."

Νομίζω ότι η επιλογή του ομογενούς ήταν άριστη δεδομένου ότι η ελληνική κάππαρη έχει ιδιαίτερα θετικά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά λόγω του terroir και, με το κατάλληλο μάρκετινγκ, μπορεί να εξασφαλίσει υψηλές τιμές. Αντιθέτως το ελληνικής ραφής τζιν δεν έχει καμία απολύτως ποιοτική διαφορά από το ραμμένο στη Βουλγαρία (ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα) όπου το εργατικό κόστος είναι το 1/5 του ελληνικού. Η παραγωγή ενδυμάτων στην Ελλάδα, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, έχει καταστεί οικονομικά ασύμφορη εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία και παραμένει απαγορευτικά ακριβή παρά την μείωση του βασικού μισθού. Αυτό με το οποίο ενδεχομένως θα έπρεπε να ασχοληθεί o "δήκτης" είναι το ότι πλέον δεν παράγουμε ούτε ένα μέτρο ύφασμα τζιν παρά το ότι κάτι τέτοιο θα ήταν εφικτό, εάν το υψηλό ενεργειακό κόστος και η ασυνέπεια του Υπουργείου Οικονομικών στην επιστροφή ΦΠΑ δεν είχαν κλείσει πρόσφατα και την τελευταία εταιρεία του κλάδου.


Εδώ λοιπόν τόσο οι ενώσεις του κλάδου όσο και οι επιχειρήσεις έδωσαν στον ομογενή την καλύτερη δυνατή συμβουλή και τον προστάτευσαν από μία βεβαία αποτυχία. Εν προκειμένω πρέπει να αναζητήσουμε το στοιχείο του παρανοϊκού όχι στην ελληνική επιχειρηματικότητα αλλά στην δημοσιογραφία.

Εδώ καράβια χάνονται και ο Ελληνάρας χτενίζεται

Αίσθηση προκάλεσε το γεγονός ότι οι Ιάπωνες καθάρισαν μόνοι τους το στάδιο μετά το τέλος του αγώνα εναντίον της Ακτής του Ελεφαντοστού στο Μουντιάλ. Η συγκεκριμένη είδηση κυκλοφόρησε ευρέως το διαδίκτυο και σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως στην Ελλάδα. Τα περισσότερα σχόλια ήταν του τύπου “Eκεί πεινάνε οι άνθρωποι, ζουν σε παραπήγματα και διαδηλώνουν. Αυτό μάρανε τους Γιαπωνέζους ή νομίζουν έτσι ότι θα μας διδάξουν πολιτισμό. Ας τα διάλα (sic)”.


Οι Ιάπωνες δεν πήγαν να διδάξουν τίποτε. Απλώς έτσι έχουν μάθει (βλ. Οι καθαρίστριες στην Ιαπωνία”. Η αντίδραση όμως του διαδικτυακού Neograeculum Balkanski (Νεογραικύλος ο Βαλκανικός) επιτρέπει την εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων.


Κατ’αρχήν κανείς δεν δικαιούται –ούτε μπορεί άλλωστε- να διδάξει πολιτισμό στους απευθείας απογόνους του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα. Όταν εμείς ανακαλύψαμε τη δημοκρατία αυτοί τρώγανε βελανίδια και ζούσαν στα δέντρα. Παρενθετικώς εδώ ταιριάζει η περίφημη ατάκα ενός Αθηναίου τουρίστα στην Κνωσσό, ο οποίος, όταν η ξεναγός είπε «εδώ είναι τα πρώτα λουτρά στην Ευρώπη» απάντησε «και τα τελευταία στην Κρήτη».


Η δεύτερη ουσιώδης διαπίστωση είναι η κλασσική αντίδραση του νεογραικύλου σε κάθε πρόοδο και αλλαγή: «Μα αυτό σε μάρανε όταν [εδώ μπαίνει κάτι συνήθως άσχετο αλλά πάντα μεγαλύτερο]». Η εναλλακτική εκδοχή είναι «μα αυτό θα μας λύσει το πρόβλημα;». Προφανώς η γνωστή παροιμία «εδώ καράβια χάνονται και η γριά (ή κάτι άλλο) χτενίζεται» είναι σοφή. Αναφέρεται όμως σε ενέργειες οι οποίες έχουν κόστος ευκαιρίας σε σχέση με ένα μεγαλύτερο, και περισσότερο επείγον ζήτημα. Το ότι καθάρισαν οι Ιάπωνες το στάδιο στο Μουντιάλ δεν είχε κανένα κόστος ευκαιρίας ως προς το μεγαλύτερο πλην εντελώς άσχετο ζήτημα του επιπέδου διαβίωσης στην Βραζιλία. Ομοίως όταν πάει να γίνει οποιαδήποτε μεταρρύθμιση στην Ελλάδα η αντίδραση είναι «μα αυτό (π.χ. η απελευθέρωση των ταξί) θα μας βγάλει από την κρίση;». Προφανώς όχι. Για να βγούμε από την κρίση χρειάζεται μία κρίσιμη μάζα μεταρρυθμίσεων και αποφάσεων τις οποίες δεν θα πάρουμε ποτέ εάν σκεφθούμε ότι καμία από αυτές μεμονωμένα δεν θα λύσει το πρόβλημα.

Οι καθαρίστριες στην Ιαπωνία

Με αφορμή το έπος των τεθέντων σε διαθεσιμότητα καθαριστριών του Υπουργείου Οικονομικών αλλά και την μετάλλαξη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου σε εστία (φυσικής) μόλυνσης λόγω εμπλοκής στην αντίστοιχη εργολαβία, θυμήθηκα ότι πολλές εταιρείες στην Ιαπωνία δεν απασχολούν καθαρίστριες. Ακολουθούν την αρχή του “Σέϊσο” που σημαίνει “καθαρίζω” και αποτελεί ένα από τα πέντε “σίγμα” που τηρούνται στον χώρο εργασίας. Τα άλλα τέσσερα είναι Σέϊρι (ταξινομώ), Σέϊτον (οργανώνω), Σέϊκέτσου (απολυμαίνω) και Σίτσουκε (διατηρώ). Στις εταιρείες όπως η Toyota και η Canon που εφαρμόζουν τα πέντε σίγμα, οι υπάλληλοι, όπου και εάν βρίσκονται στην ιεραρχία, έχουν οι ίδιοι την ευθύνη για την καθαριότητα του χώρου τους αλλά και του εξοπλισμού.


Οι Ιάπωνες μαθαίνουν εξ απαλών ονύχων να καθαρίζουν οι ίδιοι τόσο το σπίτι τους όσο και τους κοινόχρηστους χώρους. Στα σχολεία τα παιδιά χωρίζονται καθημερινά σε ομάδες και καθαρίζουν επί είκοσι λεπτά, συνήθως μετά το μεσημεριανό φαγητό, τις τάξεις τους αλλά και τους κοινόχρηστους χώρους του σχολείου, συμπεριλαμβανομένων και των τουαλετών. Έτσι μαθαίνουν από μικρά τη σημασία της καθαριότητας αλλά και το ότι αυτή αποτελεί ευθύνη και καθήκον όλων. Τα standards καθαριότητας είναι πολύ υψηλά. Συχνά αντί για σκούπες και σφουγγαρίστρες τα παιδιά καθαρίζουν το πάτωμα με σφουγγαρόπανα τα οποία μετά τη χρήση πλένονται, στεγνώνονται και φυλάσσονται επιμελώς χώρια π.χ. από τα πανιά με τα οποία καθαρίζουν τα θρανία. Κανείς δεν «λουφάρει» ενώ το σημαντικότερο είναι ότι τα παιδιά όταν αποφοιτούν, θεωρούν αυτονόητο ότι  ευθύνονται για την καθαριότητα των δημοσίων και κοινόχρηστων χώρων.



Το αίσχος του Αριστοτελείου δεν θα είχε συμβεί στην Ιαπωνία. Αντί να εκδίδουν ψηφίσματα τύπου «Δε (sic) μπορεί η καθαριότητα του ΑΠΘ να εξαρτάται από τα οικονομικά συμφέροντα του εργολάβου. Ένα μόνιμο πρόβλημα ζητά μόνιμη λύση. Είναι πάγια ανάγκη η καθαριότητα των σχολών, γι’αυτό και απαιτεί μόνιμο προσωπικό καθαριότητας, με τη μορφή πανεπιστημιακού προσωπικού.” θα καθάριζαν οι ίδιοι τον χώρο τους όπως κάνουμε όλοι στο σπίτι μας αλλά και στα γραφεία μας όταν έχει άδεια η καθαρίστρια.