Αμετροέποια είναι όταν 80χρονοι οφειλέτες του Δημοσίου οδηγούνται σιδηροδέσμιοι στον εισαγγελέα

O Αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ν. Παντελής απέστειλε εγκύκλιο προς τις Εισαγγελίες Πρωτοδικών και Εφετών της χώρας, στους οικονομικούς εισαγγελείς αλλά και στην ΕΛΑΣ στην οποία επισημαίνει ότι δεν θα πρέπει να οδηγούνται σιδηροδέσμιοι ενώπιον της Δικαιοσύνης όσοι φοροφυγάδες ή οφειλέτες του Δημοσίου εμφανίζονται αυτοβούλως στις δικαστικές και αστυνομικές αρχές και προτίθενται να συνεργαστούν. Αφορμή υπήρξε η διαμαρτυρία 80χρονου οφειλέτη ο οποίος οδηγήθηκε δεμένος με χειροπέδες στον εισαγγελέα.

Το πρόβλημα δεν βρίσκεται κατά τη γνώμη μου στην, ελλείψει επαγγελματισμού, αμετροέπεια των αστυνομικών οργάνων αλλά στην αμετροέπεια της ίδιας της νομοθετικής ρύθμισης. Στις πολιτισμένες χώρες η οφειλή προς το δημόσιο καθαυτή δεν συνιστά ποινικό αδίκημα ούτε εφαρμόζεται η αυτόφωρη διαδικασία δεδομένου ότι κάτι τέτοιο προϋποθέτει δόλο. Στις ΗΠΑ σε γίνονται περί τις 5.000 διώξεις για φοροδιαφυγή ετησίως σε ομοσπονδιακό επίπεδο και στο Ηνωμένο Βασίλειο περί τις 500. Στη χώρα μας ξεπερνούν τις 25.000 παρά το ότι ο πληθυσμός της Ελλάδος είναι ένα μικρό κλάσμα αυτού των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου.


Εξισώνοντας αυτούς που βρίσκονται σε αντικειμενική αδυναμία πληρωμής, που είναι η περισσότεροι από τους 2,500,000 σημερινούς ληξιπρόθεσμους οφειλέτες με όσους δολίως δεν πληρώνουν και οδηγώντας ογδοντάχρονους στο δικαστήριο με χειροπέδες εξευτελίζεται πρωτίστως τόσο η ίδια η δικαιοσύνη όσο και οι φορολογικές αρχές.

Ο μεγάλος κίνδυνος της ποινικοποίησης της επιχειρηματικότητας

Τα κλισέ περί "ποινικοποίησης της πολιτικής ζωής" και των "κοινωνικών αγώνων" ακούγονται και γράφονται συχνά στα ελληνικά ΜΜΕ. Στην πρώτη περίπτωση η βουλευτική ασυλία και ο νόμος περί ευθύνης υπουργών προστατεύουν υπέρμετρα τους πολιτικούς από διώξεις για αδικήματα του κοινού ποινικού δικαίου. Αντίστοιχα, στην περίπτωση των συνδικαλιστών, υφίσταται μία de facto ασυλία η οποία τους επιτρέπει να παρακωλύουν την κυκλοφορία, να εμποδίζουν την είσοδο σε εργαζομένους που θέλουν να εργασθούν και να βιαιοπραγούν (θυμηθείτε την περίπτωση του Γερμανού προξένου στη Θεσσαλονίκη) χωρίς κανείς τους να έχει τιμωρηθεί. Αντί λοιπόν να διαμαρτύρονται οι πολλοί για το ιδιότυπο αυτό, θεσμοθετημένο και μη, καθεστώς προστασίας των λίγων, εν προκειμένω φωνάζουν προκλητικά οι λίγοι ώστε να διατηρήσουν αυτά τα προνόμια. Σε αντίθεση όμως με την, ανύπαρκτη στην πραγματικότητα, "ποινικοποίηση" της πολιτικής και του συνδικαλισμού, η πολιτεία έχει προχωρήσει σε μία απολύτως υπαρκτή ποινικοποίηση της επιχειρηματικής αποτυχίας και μάλιστα σε μία περίοδο κατά την οποία η συχνότητά αυτής έχει αυξηθεί εκρηκτικά εξ αιτίας της πρωτοφανούς ύφεσης.

Η ύπαρξη ληξιπρόθεσμης οφειλής προς το Δημόσιο δεν είναι σε καμία πολιτισμένη χώρα αφεαυτή ποινικό αδίκημα, εκτός εάν αποδεικνύεται δόλος. Στην Ελλάδα οι Αρχές έχουν προχωρήσει περισσότερο δεδομένου ότι π.χ. η μη απόδοση Φόρου Προστιθέμενης Αξίας άνω των 75.000 Ευρώ, συνιστά κακούργημα δηλαδή βαρύτατο έγκλημα. Αν και η μη απόδοση ως έννοια λογικά προϋποθέτει την είσπραξη του όποιου ποσού, η εφορία θεωρεί εισπραχθέντα τον ΦΠΑ με την έκδοση του παραστατικού πώλησης, ασχέτως του εάν ή πότε πλήρωσε ο λήπτης/πελάτης. Σε χιλιάδες μάλιστα περιπτώσεις ο "μπαταχτσής" είναι το ίδιο το κράτος το οποίο διοχέτευσε σε επιστροφές ΦΠΑ ένα μικρό μόνο μέρος από τα χρήματα που έστειλε η τρόικα προκειμένου να καλυφθούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές του προς τρίτους. Την ίδια στιγμή η ύφεση και η εξοντωτική φορολογία που επιβάλλεται, ασχέτως του ύψους του εισοδήματος, στην ακίνητη περιουσία, πέρα από τις καταστροφικές συνέπειες στην οικονομία, έχει οδηγήσει δεκάδες χιλιάδες επιχειρήσεις και σχεδόν δύο εκατομμύρια φορολογουμένους στη μη καταβολή φόρων εν πολλοίς λόγω αδυναμίας, χωρίς δηλαδή να υπάρχει πρόθεση. Έτσι περίπου το ένα τέταρτο των Ελλήνων πολιτών που έχουν χρέη μεγαλύτερα ή ίσα του ιλιγγιώδους ποσού των 5.000 ευρώ, έχουν τελέσει ποινικό αδίκημα και μάλιστα διαρκές αφού καταχρηστικά θεσπίστηκε προ διετίας σαν τέτοιο, ώστε να θεωρείται αυτόφωρο έγκλημα. Κατά το τελευταίο έτος οι Δημόσιες Οικονομικές Υπηρεσίες έχουν κάνει χρήση αυτής της διάταξης σε εκατοντάδες περιπτώσεις, με αποτέλεσμα οι "συλλήψεις για χρέη στον δημόσιο" να αντιμετωπίζονται από τον τύπο όπως το δελτίο καιρού. Η μόνη διαφορά είναι ότι το "δελτίο συλλήψεων" εκδίδεται, αντί της ΕΜΥ, από το Υπουργείο Οικονομικών και μάλιστα με τρόπο που επιτυγχάνει ταχυδακτυλουργικά τον διασυρμό των συλληφθέντων χωρίς να τους κατονομάζει. Με αυτό τον τρόπο ο επιχειρηματίας στην Ελλάδα πέρα από το δεδομένο κοινωνικό στίγμα της πτώχευσης (δόλιας ή μη) σύρεται σιδηροδέσμιος ως εγκληματίας στα δικαστήρια, μέτρο το οποίο Πρωτοδικείο της Θεσσαλονίκης έκρινε ορθά ως "δυσανάλογα επαχθές" και αντισυνταγματικό. Στην πράξη μάλιστα η εφαρμογή αυτών των νομοθετικών ρυθμίσεων έχει επεκταθεί αυθαίρετα και στα ανεξάρτητα μη εκτελεστικά μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων Ανωνύμων Εταιρειών καταργώντας έτσι κάθε έννοια εταιρικής διακυβέρνησης.

Είναι προφανές ότι στην αγωνιώδη του προσπάθεια να εξασφαλίσει έσοδα, έχοντας να αντιμετωπίσει ανεπαρκείς υπηρεσίες και εκτεταμένη διαφθορά, το Υπουργείο Οικονομικών νομοθέτησε ευρισκόμενο σε κατάσταση πανικού χωρίς να υπολογίσει τις συνέπειες των πράξεών του. Όταν η οικονομική επιβίωση της Ελλάδας εξαρτάται από τις όποιες επενδύσεις γίνουν στο εξής, η ποινικοποίηση της επιχειρηματικότητας αποτρέπει τους ξένους επενδυτές οι οποίοι προφανώς θα προτιμήσουν να τοποθετήσουν τα χρήματά τους σε μία χώρα που δεν θα τους συλλάβει, διασύρει και ενδεχομένως φυλακίσει εάν δεν πάει καλά η δουλειά τους. Το ίδιο κάνουν και οι Έλληνες επενδυτές οι οποίοι, μαζί με χιλιάδες ταλαντούχους νέους εγκαταλείπουν τη χώρα. Έως ότου αλλάξει ριζικά η εξόχως εχθρική προς την επιχειρηματικότητα στάση της ελληνικής πολιτείας ο Πρωθυπουργός, που προσπαθεί ειλικρινώς να προσελκύσει επενδυτές από το εξωτερικό, θα θυμίζει την ευτραφή Ελληνίδα μάνα στην παραλία που φώναζε στο γιο της που κολυμπούσε: "Γιαννάκη, έβγα τώρα αμέσως έξω να σε δείρω".

Ο τροχός της τύχης στην υπηρεσία της δικαιοσύνης

Σε πρόσφατο ρεπορτάζ για την αθώωση της Ελένης Τεγοπούλου, μη εκτελεστικού μέλους του Δ.Σ. της Ελευθεροτυπίας η «Κ» γράφει «Αντίθετος στην αθώωση της Ελένης Τεγοπούλου ήταν ο Εισαγγελέας Έδρας, ο οποίος ζήτησε την ενοχή της, κρίνοντας ότι οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων συνήθως εμφανίζονται ως μη εκτελεστικά μέλη του ΔΣ "για να γλυτώνουν τις ποινές"».

Για την περίπτωση του Ανδρέα Κουρή η Ιωάννα Μάνδρου, σε άλλο άρθρο, αναφέρει «Αντίθετα για τον Ανδρέα Κουρή και ο εισαγγελέας ήταν αθωωτικός, ενώ πριν από ενάμιση περίπου μήνα άλλη σύνθεση δικαστηρίου για το ίδιο αδίκημα, μη καταβολή ασφαλιστικών εισφορών, είχε αποφασίσει εντελώς διαφορετικά. Είχε κρίνει ότι και ως αντιπρόεδρος έχει ευθύνη για τα χρέη και τη μη καταβολή ασφαλιστικών εισφορών και του είχε επιβάλει ποινή φυλακίσεως 4 ετών και χρηματικό πρόστιμο 11 χιλιάδων ευρώ, με τριετή μάλιστα αναστολή».

Τα μη εκτελεστικά μέλη (non executive directors) ενός Διοικητικού Συμβουλίου αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς εταιρικής διακυβέρνησης διεθνώς. Μή εμπλεκόμενα στην διοίκηση της εταιρείας προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες, ιδέες και εξασφαλίζουν ισσορροπίες. Δεν δεσμεύουν την εταιρεία με την υπογραφή τους και δεν ευθύνονται ποινικά για λογαριασμό της εταιρείας, εκτός από τις περιπτώσεις που μπορεί να αποδειχθεί δόλος ή άμεση εμπλοκή σε ποινικό αδίκημα. Μ’άλλα λόγια δεν ευθύνονται για πράξεις τρίτων, εν προκειμένω της διοίκησης της εταιρίας στο ΔΣ της οποίας μετέχουν.

Δεν αρκεί το γεγονός ότι στην Ελλάδα που π.χ. η μή καταβολή ΦΠΑ (ο οποίως σπανιότητα έχει εισπραχθεί κατά την πληρωμή του με αποτέλεσμα να πρόκειται για «προκαταβολή» και όχι «απόδοση») είναι κακούργημα δηλαδή πράξη που εντάσσεται στην ίδια κατηγορία με τον φόνο, τον βιασμό, την πλαστογραφία, την ένοπλη ληστεία. Ο συνδυασμός ασχετοσύνης και ιδεοληψίας έχει οδηγήσει σε μία μεγάλη διεύρυνση όσων κινδυνεύουν να κατηγορηθούν ενώ οι σχετικές δίκες θυμίζουν το τηλεπαιχνίδι «τροχός της τύχης» με τα δικαστήρια να αποφασίζουν όπου φυσάει (εκείνη την ημέρα) ο άνεμος.

Εάν συνέβαινε σε άλλη χώρα θα ήταν αστείο. Στην παρούσα οικονομική τραγωδία στη χώρα μας όπου δεκάδες χιλιάδες επιχειρηματίες έχουν βρεθεί σε πραγματική οικονομική αδυναμία η ποινική εμπλοκή και μάλιστα με εντελώς απρόβλεπτα αποτελέσματα δεν εξυπηρετεί, πρωτίστως το ίδιο το κράτος. Αν μη τι άλλο ένας ξένος επενδυτής δεν θα τοποθετήσει αχυρανθρώπους ως μη εκτελεστικά μέλη σε ένα ΔΣ , φοβούμενος μία αδικαιολόγητη ποινική δίωξη. Απλώς θα επενδύσει σε μία άλλη χώρα.

Ο βασιλιάς (η δικαιοσύνη) είναι γυμνός

Σε ποια πολιτισμένη χώρα καταθέτει κανείς μία αγωγή τον Δεκέμβριο του 2008 η συζήτηση της οποίας προσδιορίζεται στις 21.10.2009 και μετά από αναβολή στις 1.12.2010 και μετά από νέα αναβολή συζητείται τελικώς στις 21.9.2011, η απόφαση δημοσιεύεται στις 6.12.2012 και υπογράφεται τελικώς (και άρα μπορεί να κοινοποιηθεί) στις 22.11.2012 δηλαδή, παρά έναν μήνα, τέσσερα χρόνια μετά; Στην –εξόχως πιθανή- μάλιστα περίπτωση που ο αντίδικος υποβάλλει έφεση η διαδικασία ξεκινά εκ νέου με χρονικό ορίζοντα άλλα δύο χρόνια ήτοι σύνολο περισσότερο από έξι (6) χρόνια για μια απλή εμπορική οφειλή.

Σήμερα στην πράξη κανείς δεν μπορεί να διεκδικήσει νομικά μία οφειλή εκτός εάν έχει μεγάλη υπομονή και κατιόντες οι οποίοι θα εισπράξουν –εάν ποτέ εισπράξουν- κάτι. Αποτέλεσμα των αδιανόητων καθυστερήσεων είναι η επικράτηση του νόμου της ζούγκλας, η επιβάρυνση των συνεπών και, ακόμη χειρότερα, η παντελής αδυναμία προσέλκυσης επενδύσεων. Η μόνη πρόσφατη εξαίρεση, η περίπτωση της κρατικής κινεζικής εταιρείας Cosco, οφείλεται την τεράστια πολιτικοοικονομική ισχύ του κράτους-ιδιοκτήτη με την οποία ξεπερνά τα προβλήματα της δικαιοσύνης τα οποία συνθλίβουν όποιον ιδιώτη επενδυτή χρειάζεται να προσφύγει σε αυτήν.

Το ενδιαφέρον είναι ότι το πρόβλημα, τουλάχιστον στην προκειμένη περίπτωση, δεν ήταν ποιοτικό αλλά οργανωτικό. Η απόφαση πήρε μεν τέσσερα χρόνια να εκδοθεί αλλά ήταν εξαιρετικά διατυπωμένη και εμπεριστατωμένη με τρόπο που μαρτυρά μεταξύ άλλων σε βάθος μελέτη των λεπτομερειών της δικογραφίας. Το χρονικό διάστημα αυτό όμως ακυρώνει στην πράξη την όποια «δικαίωση»

Στη φημισμένη πραγματεία, «Περί Εγκλημάτων και Ποινών» που δημοσίευσε το 1764, ο Τσέζαρε Μπεκαρία υποστήριξε ορθώς ότι προκειμένου να είναι αποτελεσματική, η τιμωρία πρέπει να είναι άμεση. Όταν πρόσφατα το ΣτΕ επιδίκασε σε δικηγόρο αποζημίωση πέντε χιλιάδων ευρώ περίπου γιατί υπόθεσή του χρειάστηκε εκατό (100) μήνες για να τελεσιδικήσει εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς πόσο μεγάλο μερίδιο ευθύνης έχει το σύστημα απονομής δικαιοσύνης για τη σημερινή μας κατάντια.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες τα δικόγραφα κατατίθενται και παρακολουθούνται ηλεκτρονικά από το 1999. Στην Ελλάδα οι δικαστές εκτελούν χρέη γραμματέων, δακτυλογράφων κλπ και χάνουν απίθανο χρόνο λόγω έλλειψης σωστής υποδομής σε τεχνολογίες πληροφορικής, προκαλώντας ολέθριες καθυστερήσεις με αποτέλεσμα η δουλειά τους να ακυρώνεται στην πράξη.