Άριστα εκπαιδευμένοι, πρόθυμοι και αποτελεσματικοί τελωνειακοί

Κατά την πρόσφατη αποστολή-δειγματισμό του Greekfashion στο Ισραήλ χρειάστηκε, προφανώς, να περάσουμε τα δείγματα από τελωνειακό έλεγχο ώστε να μπορούν να επιστραφούν ατελώς. Η διαδικασία γίνεται με βάση το Carnet ATA δηλαδή το δελτίο προσωρινής εισόδου δειγμάτων το οποίο σφραγίζεται σε κάθε τελωνείο, εν προκειμένω το Ελληνικό και το Ισραηλινό, κατά την είσοδο και έξοδο. Φθάνουμε λοιπόν δέκα βιοτέχνες στο τελωνείο του αεροδρομίου και αντιμετωπίζουμε έναν συνδυασμό ενόχλησης και ασχετοσύνης. Αρχικώς ασχολείται ένας τελωνειακός (οι δύο άλλες κυρίες τα λέγανε στο γραφείο) ο οποίος μας ενημέρωσε ότι τελειώνει η βάρδια και θα έφευγε στις εννέα και τέταρτο σε κάθε περίπτωση. Ευτυχώς που ήρθε ένας νεώτερος σε ηλικία υπάλληλος ο οποίος κάτι ήξερε αλλά και αυτός δυσκολεύθηκε διότι τα τελωνεία έχουν προσφάτως μηχανογραφηθεί (θεωρητικά τουλάχιστον) και τα στελέχη αναρωτήθηκαν εάν το Carnet καταχωρείται στον υπολογιστή ή όχι. Τελικώς, μηχανογράφηση-ξεμηχανογράφηση, επιστρατεύθηκε το αθάνατο (στην Ελλάδα, στις άλλες χώρες δεν υπάρχει) τεφτέρι ενισχυμένο με τα απαραίτητα ζελοτέπ (sellotape) όπου τα καρνέ πήραν αριθμό και μετά από περίπου μία ώρα φορτώσαμε τις βαλίτσες συνοδεία μίας συμπαθούς τελώνισας. Η ίδια διαδικασία στο Ισραήλ διήρκεσε ακριβώς πέντε λεπτά ενώ απασχολήθηκε ένας μόνο τελωνειακός ο οποίος ήξερε απολύτως τη δουλειά του. Κατά την επιστροφή πέσαμε σε μία τελωνειακό η οποία ήξερε να κάνει έλεγχο αλλά δεν ήξερε να συμπληρώσει τα υπόλοιπα στοιχεία με αποτέλεσμα να αρχίσουν τα τηλέφωνα και να έρθει άλλος συνάδελφος ο οποίος γνώριζε τη διαδικασία. Η προσφορά μου να τους κάνω σεμινάρια δεν έγινε αποδεκτή. Όσο περίμενα δε έπεσε το μάτι μου σε σκισμένο κίτρινο χαρτάκι κολλημένο και αυτό με ζελοτέπ που έγραφε "όποιος συνάδελφος γνωρίζει Elenxis να καταχωρήσει τα αποτελέσματα των ελέγχων". Ο εσμός των νωθρών, ανεκπαίδευτων και υπεράριθμων τελωνειακών στοιχίζει εκατομμύρια ευρώ και επιβαρύνει εξ αιτίας του ΔΕΤΕ (δικαίωμα ειδικών τελωνειακών εργασιών) τις εξαγωγές και τους πολίτες μέσω του λογαριασμού της ΔΕΗ. Οι πρόσφατες δε αλλαγές θα μειώσουν ακόμη περισσότερο τις ανάγκες σε προσωπικό, χωρίς να κινδυνεύσουν τα έσοδα από δασμούς. Μήπως αντί για μπήζει φόρους σε κατάσταση αμόκ πρέπει να αρχίσει ο κύριος Υπουργός από το νοικοκύρεμα στα του οίκου του;

Η ηλεκτρονική διακυβέρνηση στην Ελλάδα και τα σπίτια που έχτισε ο αλήστου μνήμης Καντάφι στους Βεδουίνους

Το Υπουργείο Οικονομικών δαπάνησε περί τα 60.000.000 Ευρώ, κυρίως ευρωπαϊκού χρήματος, για το ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα τελωνείων (ICIS: Integrated Customs Information System). Το σύστημα αυτό μεταξύ άλλων διαχειρίζεται και τις εξουσιοδοτήσεις εταιρειών προς εκτελωνιστές ούτως ώστε να μην απαιτείται σχετικό έγγραφο με θεώρηση γνησίου υπογραφής από την Αστυνομία ή τα Κ.Ε.Π. Έτσι η επιχείριση εξουσιοδοτεί ηλεκτρονικά μέσω του taxisnet μέσα από ένα μάλλον κακοσχεδιασμένο interface φαινόμενο σύνηθες στα κρατικά web sites (δεν έχει κανείς παρά να συγκρίνει την χρηστικότητα του web banking οποιασδήποτε ελληνικής τράπεζας με το taxisnet). Με λίγη προσπάθεια όμως βρίσκει κανείς άκρη και γλυτώνει πολύ χρόνο από την θεώρηση του γνησίου.

Είχα ήδη εξουσιοδοτήσει επιτυχώς δύο εκτελωνιστές και χρειάστηκε να εξουσιοδοτήσω έναν ακόμη. Είχα μάθει τη δουλειά και χρειάστηκα δύο λεπτά για να ολοκληρώσω τη διαδικασία on-line. Ο εκτελωνιστής όμως μου είπε ότι πρέπει να κάνω και έγγραφη εξουσιοδότηση με γνήσιο υπογραφής γιατί την ζητούν στο ΣΤ τελωνείο.

Φοβάμαι ότι η ηλεκτρονική διακυβέρνηση στην Ελλάδα, υπό τις παρούσες συνθήκες, θα έχει την τύχη των θαυμάσιων σπιτιών που έχτισε ο Καντάφι στους Βεδουίνους. Ένας γνωστός μου Έλληνας εργάστηκε εκεί προ τριών δεκαετιών χτίζοντας σπίτια στην έρημο στα πλαίσια ενός προγράμματος του Μουαμάρ να βγάλει τους νομάδες από τις σκηνές και να τους σπιτώσει. Ο Έλληνας μηχανικός που πήγε μετά από έξι μήνες για να επιθεωρήσει το έργο διαπίστωσε με έκπληξη ότι οι Βεδουϊνοι είχαν βάλει τα ζώα μέσα στα σπίτια (στην μπανιέρα μάλιστα γεννούσε μία κατσίκα) και έμεναν απέξω στη σκηνή. Αυτό ήταν σημαντικό γι’αυτούς, αυτό καταλάβαιναν, αυτό έκαναν.

Έτσι και στο Ελληνικό δημόσιο με τις χιλιάδες περιττές διαδικασίες, τους χιλιάδες περιττούς υπαλλήλους που έχουν παραλύσει πνευματικά από την μονιμότητα και την αεργία και την εχθρική προς τον πολίτη νοοτροπία, η ηλεκτρονική διακυβέρνηση θα αποτύχει. Χρειάζονται πρώτα βαθιές οδυνηρές τομές όπως η κατάργηση της μονιμότητας, ο επανασχεδιασμός του συστήματος εκ του μηδενός και η επαναστελέχωσή του μετά από αξιολόγηση που θα γίνει από ανεξάρτητους τρίτους. Η εναλλακτική, πλην ακόμη πιο οδυνηρή λύση, είναι η κατάρρευση και η επανασύσταση μόνο που στην τελευταία περίπτωση, κρίνοντας π.χ. από το επίπεδο της δημόσιας διοίκησης στη Ρωσία σήμερα, το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι το καλύτερο.

Μήπως τελικά έχουμε ανάγκη τους ξένους; *

Λυσσαλέες υπήρξαν οι αντιδράσεις των κυβερνώντων στην προοπτική τοποθέτησης ξένων επιτρόπων ή τοποτηρητών σε Υπουργεία και υπηρεσίες, στα πλαίσια της προσπάθειας εξυγίανσης των οικονομικών μας.  Κατά τα φαινόμενα ο ελληνικός τράχηλος πέραν του “ζυγού” δεν υποφέρει ούτε τον “μπάστακα”. Δεδομένου όμως ότι είναι μάλλον αδύνατον για κάποιον που αποτελεί  την πηγή του προβλήματος να προσφέρει λύσεις, θα έπρεπε ίσως να το σκεφθούμε καλύτερα. Αντί οι “ξένοι” να μας δανείζουν συνεχώς χρήματα με επαχθείς όρους, μεταθέτοντας απλώς το μοιραίο, θα ήταν πολύ καλύτερα να μας παράσχουν πολύτιμη τεχνογνωσία για να νοικοκυρέψουμε τα του οίκου μας. Δηλαδή, σε απλά ελληνικά, αντί να μας δίνουν ψάρια, να μας μάθουν να ψαρεύουμε. Εν προκειμένω ίσως αξίζει να διδαχθούμε από την περίπτωση της Δημοκρατίας της Μοζαμβίκης. Η οποία είχε τελωνεία “σουρωτήρια”, άνδρα διαφθοράς, κλοπής και εγκλήματος ενώ ένα ελάχιστο μέρος των εισπράξεων κατέληγε στο ταμείο του κράτους. Το 1997 η κυβέρνηση, αναγνωρίζοντας το πρόβλημα, ανέθεσε πλήρως τη διοίκηση και τη στελέχωσή τους στο μη κερδοσκοπικό ίδρυμα Crown Agents1 το οποίο εδρεύει στο Λονδίνο και έχει ιστορία τριών περίπου αιώνων. Το εν λόγω ίδρυμα, που ειδικεύεται σε τέτοιου είδους προγράμματα, προχώρησε σε ριζική αναδιοργάνωση και πλήρη μηχανογράφηση την διαδικασιών. Υιοθέτησε τις διεθνείς δασμολογικές κλάσεις (η Μοζαμβίκη είχε το δικό της κωδικολόγιο πριν την παρέμβαση) και καθιέρωσε το περίφημο “documento unico”  δηλαδή  ένα και μοναδικό ηλεκτρονικό έγγραφο για κάθε εισαγωγή με το οποίο γίνονται, πέραν των δασμών και επιβαρύνσεων, και οι πληρωμές στους προμηθευτές. Εκτός από τον εκ βάθρων σχεδιασμό και οργάνωση των διαδικασιών, οι Crown Agents απέσπασαν Βρετανούς τελωνειακούς σε όλες τις κρίσιμες θέσεις, στα λιμάνια αλλά και σύνορα για να ελέγχουν ότι όλα γίνονται σωστά και για να εκπαιδεύσουν τους  ντόπιους. Έξι χρόνια μετά παρέδωσαν, ή σωστότερα επέστρεψαν, τη διοίκηση των τελωνείων, τα οποία είχαν εν τω μεταξύ στελεχωθεί με εκπαιδευμένους Μοζαμβικανούς, διέθεταν ολοκληρωμένη μηχανογράφηση, υποδειγματική ασφάλεια και τριπλάσια έσοδα σε σχέση με την πρότερη κατάσταση.  Παρέμειναν για ακόμη τρία χρόνια, έως το 2006, αξιοποιώντας την επιτυχή εμπειρία των τελωνείων για να οργανώσουν και τον φοροεισπρακτικό μηχανισμό. Το μόνο αρνητικό ήταν ότι με την αποχώρηση των Άγγλων επανέκαμψε η διαφθορά, ωστόσο σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με το παρελθόν. Θεωρώ ότι πρέπει να δούμε πολύ σοβαρά τη πιθανότητα ενός αντίστοιχου προγράμματος π.χ. στον φορο-ελεγκτικό μηχανισμό σε συνδυασμό με τον εκ του μηδενός επανασχεδιασμό του φορολογικού συστήματος. Το σημερινό οικοδόμημα είναι αποτέλεσμα πολυετών αποσπασματικών πειραματισμών με κύριο γνώρισμα την προσπάθεια παράκαμψης των αδυναμιών του κομματοκρατούμενου ελεγκτικού μηχανισμού. Δεν είναι τυχαίο ότι στην αιχμή του δόρατος του σημερινού συστήματος βρίσκεται η φορολογική καταλήστευση της ιδιωτικής ακίνητης περιουσίας, που φέρνει έσοδα επειδή λειτουργεί, λόγω της φύσης της αλλά και των “αντικειμενικών” αξιών, εν πολλοίς ανεξαρτήτως από τον βαθμό διαφθοράς η αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών. Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση της δηλωμένης μισθωτής εργασίας με αποτέλεσμα το βάρος να τελικά πέφτει κυρίως στους ώμους των νομοταγών. Η εξουσιοδότηση ενός «εμπίστου τρίτου», χωρίς κομματικές ή άλλες δεσμεύσεις αποτελεί ίσως τη μόνη λύση για την ανασυγκρότηση του φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Με δεδομένη δε την κρισιμότητα του ελληνικού ζητήματος είναι πολύ πιθανό να υπάρξει και σημαντική οικονομική βοήθεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή/και τα κράτη μέλη για την χρηματοδότηση ενός τέτοιου προγράμματος.

1 http://www.crownagents.com/Projects/Mozambique-A-radical-plan-for-transformation.aspx

* δημοσιεύθηκε στην στήλη "Γνώμες" της Καθημερινής του Σαββάτου 25.6.2011 http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_economy_2_25/06/2011_447038