Πρώτα φροντίδα και μετά ανάπλαση

Ο Δήμος Αθηναίων παρουσίασε πρόσφατα, σε εκδήλωση-διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε στον Εμπορικό Σύλλογο Αθηνών, τα σχέδια του για την ανάπλαση του ιστορικού κέντρου. Η καλών προθέσεων αυτή πρωτοβουλία περιλαμβάνει την αποκατάσταση-ανακατασκευή πεζοδρόμων, πεζοδρομίων και οδοστρωμάτων αλλά και την εφαρμογή των κανόνων στάθμευσης, καθαριότητας κ.λ.π. Πρόκειται για την πολλοστή παρέμβαση στο πολύπαθο κέντρο, η οποία όμως το πιθανότερο είναι να έχει την τύχη των προηγουμένων. Οι χρυσοπληρωμένες βυθιζόμενες κολώνες ελέγχου πρόσβασης που τοποθετήθηκαν επί υπουργίας Λαλιώτη αχρηστεύθηκαν γρήγορα ενώ τα κουφάρια τους παρέμειναν στη θέση τους για πολλά χρόνια. Οι πεζόδρομοι που έγιναν είναι στην πλειοψηφία τους βρόμικοι, με κακότεχνα μπαλώματα, γεμάτοι από παρανόμως σταθμευμένα αυτοκίνητα, τραπεζοκαθίσματα ενώ το βράδυ προσφέρουν ευκαιρίες ανακούφισης για τους θαμώνες των εκατοντάδων καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος. Η παρέμβαση της Εταιρείας Ενοποίησης Αρχαιολογικών χώρων με την οποία, αντί να επισκευασθούν τα θαυμάσια παλιά πεζοδρόμια με τα μαρμάρινα ρείθρα, αντικαταστάθηκαν με θλιβερές γκρίζες πλάκες οι οποίες δεν καθαρίζονται αλλά και από ράμπες πρόσβασης για αναπήρους οι οποίες χρησιμοποιούνται κυρίως για στάθμευση αυτοκινήτων ή είσοδο δικύκλων στα πεζοδρόμια, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί επιτυχής. Ο λόγος που απέτυχαν όλες ανεξαιρέτως οι παρεμβάσεις του παρελθόντος μπορεί να αναζητηθεί στο γεγονός ότι στη χώρα μας το ενδιαφέρον εξαντλείται στην κατασκευή ενός έργου και όχι στην λειτουργικότητα και την συντήρησή του. Μ' άλλα λόγια δεν υπάρχει η έννοια του "κύκλου ζωής" όπου ο σχεδιασμός περιλαμβάνει οικονομικές αλλά και λειτουργικές πρόνοιες για όλη τη διάρκεια ζωής κάθε έργου. Προκειμένου να μην αποτύχει και το νέο σχέδιο, οι παρεμβάσεις του οποίου είναι καλοδεχούμενες δεδομένου ότι σε πολλά σημεία η υποδομή είναι σε πραγματικά άθλια κατάσταση, πρέπει να συντρέχουν κατά τη γνώμη μου τρεις προϋποθέσεις.

Πρώτη προϋπόθεση είναι η οικονομική αναζωογόνηση του κέντρου, όπου η γκετοποίηση και ερήμωση συνεχίζουν ακάθεκτες. Με εξαίρεση τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, πολλά εκ των οποίων λειτουργούν παράνομα, η υπό ανάπλαση περιοχή είναι στην πραγματικότητα ένα οικονομικό κουφάρι. Κύρια αιτία είναι προφανώς η παραλυτική οικονομική κρίση, αλλά σημαντικό ρόλο έχει παίξει και η στάση του Δήμου που διατηρεί το ύψος των δημοτικών τελών στα προ κρίσης επίπεδα καθιστώντας τα απαγορευτικά. Σήμερα τα δημοτικά τέλη, χωρίς τον ΕΝΦΙΑ που και αυτός καταλήγει στους Δήμους, αντιστοιχούν σε τουλάχιστον δύο μηνών ενοίκια με τις επικρατούσες τιμές, ποσό δυσθεώρητο και παντελώς αδικαιολόγητο από πλευράς ανταποδοτικότητας. Έτσι χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο προσέλκυσης κατοίκων και επιχειρήσεων χαμηλής όχλησης στο ιστορικό κέντρο. Αυτό μπορεί, εκτός από την σημαντική μείωση των δημοτικών τελών και φόρων επί των ακινήτων, να παρέχει κίνητρα αποκατάστασης των κτιρίων στα πρότυπα της επιτυχημένης "Πρόσοψης". Όσο το ιστορικό κέντρο παραμένει οικονομικά κουφάρι, οποιαδήποτε προσπάθεια ανάπλασης θα πέσει γρήγορα θύμα της βρομιάς, του γκράφιτι και της παρακμής.

 Δεύτερη προϋπόθεση είναι η κατάρτιση και χρηματοδότηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου συντήρησης και αστυνόμευσης για να τηρούνται οι κανόνες ώστε π.χ. να πάψει να κινδυνεύει περισσότερο ο πεζός από τροχοφόρα επί των πεζοδρομίων/πεζοδρόμων απ' ότι επί του οδοστρώματος. Για να γίνει αυτό πρέπει κατ' αρχήν η ανάπλαση να περιλαμβάνει λεπτομερή και εξαντλητική καταγραφή των αναγκών των υφιστάμενων αλλά και μελλοντικών κατοίκων/επιχειρήσεων που θα αποτελέσουν τη βάση για ένα σχέδιο εξομοίωσης της λειτουργικότητας της περιοχής. Στην συνέχεια χρειάζεται συστηματική αστυνόμευση για την τήρηση των κανόνων. Σήμερα η αστυνομία είναι δυστυχώς μέρος του προβλήματος αφού π.χ. το Τμήμα Ακροπόλεως, κοντά στο οποίο έχω την ατυχία να εργάζομαι, πρωτοστατεί στην παράνομη στάθμευση, στην παραβίαση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας αλλά και καθαριότητας. Η πρόσφατη εμπειρία με την βεβήλωση του θαυμάσιου ναού της Καπνικαρέας και τον αποκεφαλισμό του αγάλματος της Κυβέλης ανέδειξε το τεράστιο πρόβλημα που υπάρχει στην περιοχή . Αντιθέτως το παράδειγμα του αεροδρομίου των Αθηνών έχει δείξει ότι όταν ένα έργο έχει καλή λειτουργικότητα, η συστηματική αστυνόμευση μπορεί να κάνει θαύματα. Η "αστυνόμευση" αλλά και η καθαριότητα δεν θα πρέπει να αποτελούν αποκλειστική υπόθεση των αρχών αλλά απαιτούν την ενεργή συμμετοχή επιχειρηματικών, εργαζομένων και κατοίκων οι οποίοι μπορούν, μέσω ενός καλά σχεδιασμένου προγράμματος ηθικής και ενδεχομένως και υλικής ανταμοιβής, να αισθανθούν "συνιδιοκτήτες" της ανάπλασης να την φροντίσουν και να την περιφρουρήσουν

Τρίτη προϋπόθεση είναι πριν την όποια ανάπλαση να έχουν λυθεί τα προβλήματα υποδομής σε συνεννόηση με όλους τους παρόχους (ηλεκτρικού, ύδρευσης, αποχέτευσης, αερίου, τηλεπικοινωνιών κλπ) ώστε να αποφευχθεί το φαινόμενο των μπαλωμάτων που κάνουν την εμφάνισή τους λίγες εβδομάδες μετά την ολοκλήρωση της αποκατάστασης των δρόμων και πεζοδρομίων. Στην περίπτωση αυτή ο Δήμος πρέπει να θεσπίσει σοβαρά οικονομικά κίνητρα για όσους συμμετέχουν στο έργο και αντικίνητρα σε όσους ζητήσουν να πραγματοποιήσουν εργασίες εκ των υστέρων.

Εάν δεν γίνουν αυτά φοβάμαι ότι η "ανάπλαση" θα αποτύχει μία ακόμη φορά και η βρόμα, το γκράφιτι και η, κυκλοφοριακή και μη, αναρχία θα επικρατήσουν και πάλι.

Χρειαζόμαστε φορολογικό σύστημα τύπου "Ελευθέριος Βενιζέλος" και όχι "Λιμάνι Ραφήνας"

Την Παρασκευή επέστρεψα αεροπορικώς από την Κρήτη και την επομένη, νωρίς το πρωϊ, έφυγα με ferry από το Λιμάνι της Ραφήνας για την Άνδρο. Στο αεροδρόμιο, παρά την ιδιαίτερα αυξημένη κίνηση, επικρατούσε τάξη, με τους αστυνομικούς και τους υπαλλήλους του Αεροδρομίου να απομακρύνουν τα αυτοκίνητα που περίμεναν σε σημεία όπου απαγορεύεται η στάθμευση. Σημειωτέον ότι το "Ελευθέριος Βενιζέλος" είναι ίσως το μόνο μέρος στη χώρα όπου τα αυτοκίνητα σταματούν στις διαβάσεις προκειμένου να περάσουν οι πεζοί. Χρειάστηκα λιγότερο από 25 λεπτά για να φθάσω σπίτι μου δεδομένου ότι το αεροδρόμιο συνδέεται απευθείας με την Αττική οδό (αλλά και τον προαστιακό).

Την επόμενη μέρα στη Ραφήνα η εικόνα θύμιζε άλλη χώρα. Παρ'ότι έφθασα γρήγορα μέχρι τη διασταύρωση για το λιμάνι, χρειάστηκα μισή ώρα για να διανύσω 700 μέτρα δεδομένου ότι αυτό συνδέεται με την λεωφόρο με έναν άθλιο δρόμο μίας λωρίδας. Δεκάδες Ελληνάρες όλων των βαλαντίων, από Καγιέν μέχρι τρακαρισμένα Χιουντάϊ κολλημένα με ταινία διπλής επικολλήσεως, προσπερνούσαν παρανόμως από το αντίθετο ρεύμα, έμπαιναν από κάθε κατεύθυνση, χειροτερεύοντας την κατάσταση. Η παρουσία, έστω και ενός τροχονόμου, στο τελευταίο φανάρι θα διευκόλυνε ιδιαίτερα, χωρίς όμως να έχω δει ποτέ κανέναν. Στην επιστροφή χρειάστηκα πάνω από μία ώρα για να φθάσω σπίτι, διανύοντας απόσταση αντίστοιχη αυτής από το αεροδρόμιο.

Δεδομένου ότι η ίδια φυλή συχνάζει τόσο στο Αεροδρόμιο όσο και στο λιμάνι της Ραφήνας η πλήρης αντίθεση ως προς την συμπεριφορά είναι εκ πρώτης όψεως αναξήγηση. Εάν όμως συγκρίνει κανείς τους δύο σταθμούς επιβίβασης (σε πλοίο ή αερολάνο δεν έχει σημασία) καταλήγει στα εξής

1) Στην Ραφήνα σχεδιάστηκε το λιμάνι χωρίς να γίνει δρόμος. Το Αεροδρόμιο σχεδιάστηκε με πλήρη μέριμνα για την πρόσβαση σε αυτό. Κανείς δεν ωφελείται π.χ. από την είσοδο στο αντίθετο ρεύμα της Αττικής οδού, η οποία είναι έτσι και αλλιώς αδύνατη.


2) Το Αεροδρόμιο έχει προσεκτικά σχεδιασμένες υποδομές για τα ΙΧ και προσεκτικά μελετημένη κυκλοφοριακή ροή. Προσφέρει δωρεάν στάθμευση 20 λεπτών σε όσους περιμένουν επιβάτη. Διαθέτει ειδικό χώρο αναμονής των ταξί για να μην προκαλούν έμφραγμα όπως στη Ραφήνα.

3) Αστυνομεύει συστηματικά τους χώρους στάσης των ΙΧ απομακρύνοντας όσους περιμένουν, όχι με στόχο την επιβολή προστίμων (σπάνια επιβάλλονται) αλλά την εξασφάλιση της καλής λειτουργίας.


Σκεφτόμουν λοιπόν ότι το Ελληνικό κράτος λειτουργεί ακριβώς όπως το λιμάνι της Ραφήνας. Δεν εξασφαλίζει καμία προϋπόθεση, δεν μελετά τίποτε και τις σπάνιες φορές που ελέγχει επιβάλλει εξοντωτικά πρόστιμα τα οποία κάθε άλλο παρά αποτρεπτικά λειτουργούν. Στο αεροδρόμιο ο Έλληνας συμμορφώνεται γιατί η συμμόρφωση είναι εφικτή.  Επειδή γίνονται συνεχώς έλεγχοι που έχουν σαν στόχο την ίδια τη συμμόρφωση με τους κανόνες και όχι την είσπραξη χρημάτων για τον κρατικό κορβανά χωρίς πάτο. Μήπως πρέπει να αρχίσουμε μετατρέποντας π.χ. το φορολογικό μας σύστημα από "λιμάνι Ραφήνας" σε "Ελευθέριο Βενιζέλο"...

Τα διδάγματα από την σύγκριση του αεροδρομίου Ελληνικού με το “Ελ.Βενιζέλος”

Επέστρεφα χθες από το Παρίσι και σκέφθηκα ότι το αεροδρόμιο των Σπάτων αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα για το τι πρέπει να γίνει στη χώρα μας. Η οποία σήμερα λειτουργεί κατά το πλείστον όπως το, περήφανα δημόσιο, αεροδρόμιο Ελληνικού το οποίο έχει κλείσει εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια. Η εικόνα του, πριν κλείσει, θύμιζε Αφρικανική χώρα. Προσθήκες επί προσθηκών στα κτίρια είχαν οδηγήσει σε ένα αισθητικό και λειτουργικό χάος και είχαν καταστρέψει ακόμη και το κτίριο-αριστούργημα του Έερο Σάαρινεν στο Ανατολικό αεροδρόμιο. Στο Δυτικό, κατά τα πρότυπα Λατινο-Αμερικανικής δικτατορίας στάθμευε παγίως μία αύρα (τανκ) της Αστυνομίας δημιουργώντας σοβαρές απορίες για την χρησιμότητά της αλλά και γιατί δεν υπήρχαν αντίστοιχα μέτρα και στο Ανατολικό. Τα νεότερα κτίρια του δυτικού είχαν κατασκευαστεί για να τοποθετηθούν “φυσούνες” οι οποίες όμως δεν μπήκαν ποτέ. Πέρα από το γενικό σκουπιδαριό, τις συνήθεις στο δημόσιο χειρόγραφες επιγραφές κολλημένες με σελοτέϊπ στην κολόνα κ.λ.π. και στα δύο αεροδρόμια δεν υπήρχε πτήση που να μην καθυστερεί. Για όσους ταξίδευαν συχνά καθυστέρηση έως μία ώρα δεν λογιζόταν έως τέτοια ενώ οι έμπειροι έπαιρναν τηλέφωνο πριν για να μην χάσουν χρόνο. Όποιος είχε κολλητούς και μέσα εξασφάλιζε upgrades, περισσότερες αποσκευές, πρόσβαση στο lounge (το μόνο καλό που είχε ήταν ότι με την παλιά χρυσή κάρτα ερχόταν και σε έπαιρνε πριβέ αυτοκίνητο από τη σκάλα). Η παράδοση των αποσκευών γινόταν σε τρία τέρμενα ωστόσο εάν δεν είχε κανείς αποσκευή ο χρόνος μεταξύ αποβίβασης από το αεροπλάνο και επιβίβασης στο αυτοκίνητο που ήταν σταθμευμένο στο ανεπαρκές και τριτοκοσμικό πάρκινγκ δεν ξεπερνούσε τα 10 λεπτά (στο Ελ.Βελ. είναι στην καλύτερη περίπτωση διπλάσιος). Το Ελληνικό είχε φθάσει να είναι ντροπή για τη χώρα και πηγή μεγάλης ταλαιπωρίας για τον επιβάτη. Το νέο αεροδρόμιο, πέρα από το έξοχο όνομά του, λειτουργεί ιδιαίτερα αποτελεσματικά. Με εξαίρεση την φορά που πιάστηκαν ανέτοιμοι να αντιμετωπίσουν τον χιονιά, οι καθυστερήσεις, που είναι έτσι και αλλιώς ελάχιστες, οφείλονται παγίως σε προβλήματα των εταιρειών ή σε απεργίες των (ακόμη δημόσιων) ελεγκτών εναερίου κυκλοφορίας. Το πάρκινγκ είναι επαρκές όπως και η σύνδεση με το μετρό και τον προαστειακό. Η τάξη, η καθαριότητα και η νοικοκυροσύνη εξαιρετική. Το Ελευθέριος Βενιζέλος είναι το μόνο μέρος στην Ελλάδα όπου οι ιθαγενείς μετατρέπονται μαγικά σε νομοταγείς πολίτες και π.χ. περιμένουν να περάσουν οι πεζοί από τις διαβάσεις αντί να τους κυνηγούν και πάνω στο πεζοδρόμιο όπως κάνουν στην Αθήνα (ιδιαίτερα τα μηχανάκια). Η επένδυση αποτελούσε μέρος συνολικού σχεδίου που απασχολεί χιλιάδες εργαζόμενους σε παράλληλες εμπορικές δραστηριότητες. Οι εγκαταστάσεις του εμπορευματικού σταθμού είναι σύγχρονες σε αντίθεση με τις συνθήκες Ουγκάντας που επικρατούσαν στο Ελληνικό. Εκεί για παράδειγμα μια μεταφορική εταιρεία, ελλείψει χώρου γραφείων, στεγαζόταν σε ένα παλαιό βαν VW ενώ ποτέ δεν αφήναμε εμπορεύματα εξαγωγής να διανυκτερεύσουν γιατί δεν τα έβρισκε όλα το ξημέρωμα. Το νέο αεροδρόμιο δεν είναι τέλειο. Θα έπρεπε πολύ περισσότερες πτήσεις να εξυπηρετούνται με φυσούνες. Ο σχεδιασμός του θα μπορούσε να είναι φιλικότερος προς τον επιβάτη. Ο διάδρομος που ενώνει το πάρκινγκ με το κτίριο του αεροσταθμού δεν κλιματίζεται ενώ το ίδιο το πάρκινγκ θα έπρεπε να ήταν στεγασμένο ή να είχε πολύ περισσότερα δέντρα. Το ίδιο το κτίριο είναι αρχιτεκτονικά κακό, χάσαμε δηλαδή την ευκαιρία να φτιάξουμε ένα τοπόσημο (landmark). Παρ’ όλα αυτά είναι ασύγκριτα καλύτερο από το χαλικουταριό του Ελληνικού. Το οποίο χαρακτηρίζει και σήμερα την πλειονότητα των οργανισμών του δημοσίου στη χώρα μας.

Το στοίχημα είναι εάν μπορούμε να μεταβούμε, ως χώρα, από το Ελληνικό στο Ελευθέριος Βενιζέλος. Η εμπειρία του τελευταίου έχει δείξει ότι, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, οι πολίτες συμμορφώνονται με τους κανόνες. Η έκβαση θα εξαρτηθεί τελικά από τις άθλιες, πελατειακές, κομματικές συντεχνίες που σαμποτάρουν συστηματικά κάθε προσπάθεια προόδου.