Συνολική φορολογική ελάφρυνση αντί ειδικής μεταχείρισης

Σ​​ε ομιλία της στη Βουλή η υφυπουργός Οικονομικών Κατερίνα Παπανάτσιου αναφέρθηκε στην ανησυχία του υπουργείου για την εκρηκτική αύξηση των αποποιήσεων κληρονομιών και στο ότι εξετάζει μέτρα ανάσχεσής τους. Σημειωτέον ότι πέρα από τη μόνιμη απώλεια εσόδων, οι αποποιήσεις συνεπάγονται και έξοδα διαχείρισης για το Δημόσιο αλλά και σημαντικό κοινωνικό και πρακτικό κόστος, αφού τα ακίνητα των σχολαζουσών κληρονομιών κατά κανόνα ρημάζουν. Ετσι, η αρμόδια υφυπουργός υποσχέθηκε την αύξηση των δόσεων αποπληρωμής του αναλογούντος φόρου.

Ταυτόχρονα αναμένεται εγκύκλιος που θα ενεργοποιεί τις διατάξεις του άρθρου 52 του ν. 4276/2014 σχετικά με τη δυνατότητα των κληρονόμων να τον εξοφλούν εκχωρώντας στο κράτος ένα ή περισσότερα κληρονομούμενα ακίνητα. Η ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια είναι ότι η συγκεκριμένη δυνατότητα θα αφορά μόνο «ολόκληρα αξιόλογα κληρονομιαία ή άλλα ακίνητα», καθώς και το ότι «σε καμία περίπτωση δεν αποδίδεται στον οφειλέτη η τυχόν διαφορά μεταξύ της αξίας του ακινήτου που προσφέρεται και του φόρου κληρονομιάς που οφείλεται».

Στην πράξη δηλαδή το αρμόδιο υπουργείο παραδέχεται ανοικτά ότι επιβαρύνει δυσανάλογα με ΕΝΦΙΑ και δεκάδες άλλους φόρους και τέλη, εκατοντάδες χιλιάδες ιδιοκτήτες «μη αξιόλογων» ακινήτων. Με άλλα λόγια, η ΑΑΔΕ δεν έχει κανένα πρόβλημα να υπολογίζει φόρους και επιβαρύνσεις με βάση υπέρογκες αξίες, αλλά όταν χρειαστεί να αποδεχθεί ένα ακίνητο έναντι φορολογικής οφειλής τότε, κατά τρόπο κυνικό και αμφιβόλου ηθικής, δέχεται μόνο τα «αξιόλογα». Ομοίως οι πλειστηριασμοί πλέον γίνονται στις εμπορικές τιμές, τις οποίες όμως ακόμη αδυνατεί να υπολογίσει σωστά το υπουργείο προκειμένου να επιβαρύνει ισορροπημένα τους ιδιοκτήτες. Την ίδια στιγμή οι τράπεζες ζήτησαν, δημοσίως και ανερυθρίαστα (ρεπορτάζ της κ. Ευγενίας Τζώρτζη στην «Κ» της 20.2.2018), να απαλλαγούν από τους φόρους που καταβάλλουν οι λοιποί πολίτες και επιχειρήσεις για τα ακίνητα δανειοληπτών που θα αποκτήσουν.

Πρόκειται για ακίνητα τα οποία θα εκπλειστηριάσουν και στη συντριπτική τους πλειονότητα θα αγοράσουν οι ίδιες, φοβούμενες ότι τυχόν μαζικές πωλήσεις σε τρίτους θα οδηγήσουν τις εμπορικές τιμές και την αντίστοιχη διασφαλιστική αξία των καλυμμάτων τους, σε ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Συγκεκριμένα οι τράπεζες, ομοίως με τρόπο κυνικό και αμφιβόλου ηθικής, ζητούν την απαλλαγή τους από (ή τη μείωση) τον φόρο μεταβίβασης, από τα τέλη ακίνητης περιουσίας και από τον συμπληρωματικό ΕΝΦΙΑ, ακριβώς δηλαδή τους φόρους που έχουν οδηγήσει τα ακίνητα πολλών δανειοληπτών στο σφυρί.

Κάτι τέτοιο είναι προφανώς αντίθετο σε θεμελιώδεις διατάξεις του Συντάγματος μεταξύ των οποίων και του άρθρου 4 που ορίζει ότι: «1. Οι Ελληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου, 2. Οι Ελληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις [...] και 5. Οι Ελληνες πολίτες συνεισφέρουν χωρίς διακρίσεις στα δημόσια βάρη, ανάλογα με τις δυνάμεις τους». Εκτός όμως από τα σοβαρά νομικά και ηθικά ζητήματα που προκύπτουν, έχουμε και στις δύο περιπτώσεις μία ιδιαίτερα μυωπική θεώρηση των προβλημάτων, αφού αυτά δεν είναι αυτοτελή αλλά απότοκα της εξωπραγματικής, βουλιμικής φορολογικής πολιτικής της χώρας, ιδιαίτερα ως προς τους φόρους και επιβαρύνσεις που συνδέονται με τα ακίνητα. Τόσο ο εκρηκτικά αυξανόμενος αριθμός των αποποιήσεων κληρονομιών όσο και η αδυναμία εκποίησης ακινήτων σε τρίτους από τις τράπεζες χωρίς να καταρρεύσουν οι ίδιες, προκαλούνται από ένα μη βιώσιμο φορολογικό σύστημα που καταστρέφει την οικονομία.

Η λύση δεν είναι στην εξασφάλιση ειδικής μεταχείρισης για την εφορία και τις τράπεζες εις βάρος πολιτών και επιχειρήσεων, αλλά η συνολική φορολογική ελάφρυνση με ταυτόχρονη μείωση των κρατικών δαπανών ως ποσοστό του ΑΕΠ, που θα επιτρέψουν στη χώρα να ανακάμψει οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά. Γενικά τα προνόμια και οι μονομερείς ρυθμίσεις, πέραν του ότι προσβάλλουν το κοινό περί δικαίου αίσθημα, έχουν ιδιαίτερα αρνητικό αντίκτυπο στην ίδια την οικονομική ανάπτυξη και στη γενική ευημερία του τόπου. Στο γνωστό βιβλίο του Acemoglou «Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη» αναλύεται με τρόπο πειστικό η σημασία των ανοικτών θεσμών στην προκοπή μιας χώρας.

Τόσο στις προαναφερθείσες ρυθμίσεις του υπουργείου Οικονομικών όσο και στις προτάσεις των τραπεζών, έχουμε να κάνουμε με κλασικές περιπτώσεις αυτών που ο συγγραφέας ονόμασε «κλειστούς ή καταχρηστικούς θεσμούς» (στο πρωτότυπο αναφέρονται ως «extractive institutions»), οι οποίοι οδηγούν σε οικονομικό και κοινωνικό μαρασμό μία χώρα. Δυστυχώς στην Ελλάδα, παρά το πρόγραμμα προσαρμογής και την όποια μεταρρυθμιστική προσπάθεια, στο μέτωπο της ποιότητας των θεσμών μάλλον πήγαμε πίσω, με αποτέλεσμα η δημοσιονομική σταθεροποίηση να μην είναι στην πραγματικότητα βιώσιμη.

* φιλοξενήθηκε ευγενώς στην Καθημερινή της Κυριακής, της 6.5.2018

Περιορισμοί στη χρήση μετρητών και φοροδιαφυγή

Σ​​τις αρχές Μαρτίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε διαβούλευση με θέμα την επιβολή ενιαίων περιορισμών στη χρήση μετρητών (CPLs: Cash Payment Limits), με στόχο την πάταξη της τρομοκρατίας και με το σκεπτικό ότι «οι πληρωμές σε μετρητά χρησιμοποιούνται ευρέως στη χρηματοδότηση τρομοκρατικών ενεργειών». Το συγκεκριμένο ζήτημα λίγο αφορά τη χώρα μας, όπου ήδη ισχύουν εξαιρετικά, έως παράλογα χαμηλά, τέτοια όρια. Ωστόσο έχει ενδιαφέρον το σχετικό υπόμνημα που κατέθεσε η Ευρωπαϊκή Ενωση εταιρειών διαχείρισης μετρητών (ESTA).

Σε ό,τι αφορά την τρομοκρατία δεν προκύπτει κάποια σχέση των CPLs με τον περιορισμό της,  δεδομένου ότι οι περισσότερες επιθέσεις είναι χαμηλού κόστους (το 75% στοιχίζει λιγότερο από 10.000 ευρώ) και χρηματοδοτούνται από νόμιμες πηγές οι οποίες είναι αδύνατον να εντοπισθούν π.χ. μεταξύ των περισσότερων από 110 δισ. συναλλαγών που γίνονται στην Ε.Ε., εάν δεν είναι ήδη ύποπτος ο δράστης.

Εάν είναι γνωστός στις αρχές τυχόν περιορισμός στη χρήση μετρητών δεν θα αλλάξει κάτι, ενώ αντιθέτως θα ταλαιπωρήσει και θα περιορίσει την οικονομική ελευθερία και το θεμελιώδες δικαίωμα στην ιδιωτικότητα εκατομμυρίων πολιτών, δικαίωμα που προστατεύεται ρητά με το άρθρο 7 της Ευρωπαϊκής Χάρτας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ECHR).

Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση που αφορά τη συσχέτιση των CPLs με τον περιορισμό της φοροδιαφυγής και της διαφθοράς. Οπως και σε κάθε κατασταλτικού τύπου μέτρο, έτσι και τα CPLs εφαρμόζονται ήδη σε χώρες με υψηλή φοροδιαφυγή όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία, το Βέλγιο και η Ιταλία. Ειδικά στην περίπτωση της Πορτογαλίας και της Γαλλίας, η παραοικονομία αυξήθηκε μετά τη θέσπιση CPLs. Αντιθέτως σε καμία ευρωπαϊκή χώρα με χαμηλά ποσοστά φοροδιαφυγής (Ελβετία, Αυστρία, Ολλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο) δεν υπάρχει περιορισμός στη χρήση μετρητών στις πληρωμές. Χαρακτηριστική, αν και εκτός Ε.Ε., είναι η περίπτωση της Ιαπωνίας, μία χώρα με ελάχιστη φοροδιαφυγή, όπου παραμένει συνήθης η αγορά π.χ. ενός ακριβού αυτοκινήτου με μετρητά.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Τραπέζης της Ελλάδος, η τραγική για τη χώρα και την οικονομία επιβολή των capital controls οδήγησε σε διπλασιασμό των αγορών με χρεωστικές/πιστωτικές κάρτες από 4,4% κατά μέσον όρο το 2010-2014 σε 11,2% κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2016, αλλά και σε αύξηση των εσόδων από ΦΠΑ λόγω της βελτίωσης της συμμόρφωσης. Η μελέτη εκτιμά ότι τα έσοδα από ΦΠΑ αυξάνονται κατά το μάλλον υψηλό ποσοστό του 1% για κάθε αντιστοίχως 1% αύξησης της συμμετοχής των καρτών στις πληρωμές.

Στη μελέτη της ΤτΕ γίνεται αναφορά στη μόνη εμπειρική έρευνα για τις επιπτώσεις του μείγματος πληρωμών στα φορολογικά έσοδα (Madzharova, 2014), η οποία συνδέει τη χρήση μετρητών με τη φοροδιαφυγή, χωρίς όμως να διαπιστώνει ευεργετικά αποτελέσματα στα δημόσια έσοδα από τη χρήση καρτών. Η πολιτική της «συμμόρφωσης με το στανιό» και του συνεχούς περιορισμού της προσωπικής (ιδιωτικότητα) και οικονομικής (capital controls, υποχρεωτική χρήση POS & καρτών) ελευθερίας των πολιτών σε συνδυασμό με ένα παράλογο φορολογικό πλαίσιο μόνο βραχυπρόθεσμα μπορεί να αποδώσει, ενώ ενδεχομένως οδηγεί σε μείωση των μελλοντικών εσόδων σε όρους καθαράς παρούσας αξίας. Παρενθετικώς η μελέτη της ΤτΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι σε περίπτωση μείωσης του σημερινού συντελεστή ΦΠΑ θα αυξηθούν τα έσοδα.

Η λύση δεν μπορεί να αναζητηθεί στα κατασταλτικά μέτρα, τις δημεύσεις, τις αθρόες κατασχέσεις κλπ. αλλά σε ένα φορολογικό σύστημα που θα επιτρέπει στον πολίτη κατ’ αρχήν να επιβιώνει, αλλά και να δρέπει τους κόπους των προσπαθειών του γιατί αλλιώς είτε θα φοροδιαφύγει είτε θα φύγει από τη χώρα ή εάν δεν μπορεί να κάνει τίποτα από τα δύο θα σταματήσει –αναγκαστικά– να πληρώνει φόρους. Το γεγονός ότι όσο χαμηλότερη είναι η φοροδιαφυγή σε μία χώρα τόσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός ελευθερίας των πολιτών και αντιστοίχως λιγότερα τα αναγκαστικά μέτρα, δεν είναι τυχαίο. Αντιθέτως η σημερινή πολιτική της κυβέρνησης, ΑΑΔΕ και δανειστών, που προσποιούνται ότι το πρόβλημα συμμόρφωσης έγκειται στη δυστροπία των οφειλετών-φορολογουμένων και όχι στο γεγονός ότι το φορολογικό πλαίσιο είναι εκτός λογικής (βλ. ληξιπρόθεσμα & ποσοστό εισπραξιμότητας των φόρων), οδηγεί σε εξαιρετικά επικίνδυνο θεσμικά περιορισμό των ατομικών ελευθεριών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών.

* Δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 20ης Αυγούστου της Καθημερινής

Τα κριτήρια στελέχωσης της βρετανικής υπηρεσίας εσόδων

Με αφορμή την ανακοίνωση των μελών της νέας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, η οποία από τον Ιανουάριο του 2017 θα διαδεχθεί τη Γενική Γραμματεία Δημοσίων Εσόδων, θα ήταν χρήσιμη μια σύγκριση με τη σύνθεση της, επίσης ανεξάρτητης, Βρετανικής (Υπηρεσίας) Εσόδων & Τελωνείων (HMRC) όπως αυτή παρουσιάζεται στην επίσημη ιστοσελίδα της.

Το διοικητικό συμβούλιο της HMRC διορίζεται από τη βασίλισσα και αποτελείται από τρία εκτελεστικά μέλη και πέντε ανεξάρτητα μη εκτελεστικά μέλη. Ο επικεφαλής των μη εκτελεστικών μελών «μαζί με το διοικητικό συμβούλιο προκαλεί και συμβουλεύει» [τη διοίκηση] «σχετικά με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της στρατηγικής των HMRC, συμπεριλαμβανόμενης και της παρακολούθησης των επιδόσεων της υπηρεσίας σε σχέση με το επιχειρησιακό της σχέδιο». Ο επικεφαλής των μη εκτελεστικών μελών κ. Μπάρλοου ήταν, έως το 2008, ανώτατο στέλεχος σε μεγάλη ελεγκτική εταιρεία.

Ως μη εκτελεστικά μέλη υπηρετούν επίσης η κ. Μπόλντουιν, που έχει διατελέσει αντιπρόεδρος και επικεφαλής διεθνών δραστηριοτήτων σε μεγάλη διαφημιστική εταιρεία, ο κ. Ουόλκερ, τέως διευθυντής ανθρώπινου δυναμικού των Βρετανικών Αερογραμμών και της Anglo-American, ο κ. Ρίκετς, εν ενεργεία διευθυντής Πληροφορικής της Ρολς Ρόις και ο κ. Γουίτινγκ με καριέρα σε μεγάλη ελεγκτική εταιρεία αλλά και στο Ινστιτούτο Φορολογίας, ο οποίος μάλιστα έχει ταυτόχρονα και την ευθύνη του γραφείου απλοποίησης της φορολογίας. Κοινό χαρακτηριστικό των μελών είναι ότι προέρχονται όλοι από τον ιδιωτικό τομέα όπου, πλην ενός που παραμένει ενεργός, τελείωσαν την καριέρα τους σε πολύ υψηλές διοικητικές θέσεις. Δύο μόνο έχουν άμεση σχέση με τα φορολογικά, ενώ τα υπόλοιπα μέλη κομίζουν πολύ μεγάλη εμπειρία στους τομείς διοίκησης ανθρώπινου δυναμικού, διεθνών δραστηριοτήτων και πληροφορικής, σε μεγάλους και πολύ μεγάλους οργανισμούς.

Στο σημείο αυτό αξίζει να δει κανείς το προφίλ των μελών της νέας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ). Πρόκειται για την κ. Κωστελέτου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Οικονομικών του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), τον κ. Κωτσόγιαννη καθηγητή Οικονομικών του Πανεπιστημίου Εξετερ (Exeter) του Ηνωμένου Βασιλείου με σημαντικό έργο σε φορολογικά ζητήματα, την κ. Τρούλη, λέκτορα Αστικού Δικαίου της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, τον κ. Βλάμη, ερευνητή στο Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) με ειδίκευση στη χρηματοοικονομική ανάλυση και τον Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους κ. Θεοδωρακόπουλο. Πλην του κ. Κωτσόγιαννη, το σύνολο των μελών εργάζεται στον δημόσιο τομέα. Σε αντίθεση με το δ.σ. των HMRC, όπου δεν συμμετέχει κανείς νομικός ή πανεπιστημιακός, την ελληνική αρχή στελεχώνουν τέσσερις ακαδημαϊκοί και δύο νομικοί (η κ. Τρούλη έχει και τις δύο ιδιότητες).

Τα μέλη της ΑΑΔΕ είναι κατά μέσον όρο πολύ νεότερα ηλικιακώς σε σχέση με αυτά των HMRC όπου όλοι, πλην του διευθυντού Πληροφορικής της Ρολς Ρόις, έχουν ευδοκίμως τερματίσει τη σταδιοδρομία τους, εξασφαλίζοντας εν πολλοίς προστασία από ενδεχόμενες εξωτερικές πιέσεις αλλά και πιθανή σύγκρουση συμφερόντων. Στην περίπτωση της ΑΑΔΕ προβληματίζει σημαντικά τόσο η σχετική έλλειψη εμπειρίας σε επιχειρησιακά ζητήματα όπως η διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού, η διοίκηση και η πληροφορική όσο και η παντελής απουσία στελεχών από τον ιδιωτικό τομέα. Με άλλα λόγια, πέρα από το σοβαρό ζήτημα της εμπειρίας τα ενδιαφερόμενα μέλη (stakeholders) δεν εκπροσωπούνται, με αποτέλεσμα ένα κλειστό θεσμικά σχήμα, το οποίο πιθανώς να δυσκολευθεί να συνδράμει στη βελτίωση της απόδοσης της Αρχής αλλά και να διασφαλίσει μεσοπρόθεσμα την ίδια την αμεροληψία και την ανεξαρτησία της. Δεδομένου ότι η παραοικονομία στην Αγγλία βρίσκεται, σε αντίθεση με την Ελλάδα, σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα και το φορολογικό της σύστημα εξασφαλίζει έσοδα χωρίς να πλήττει την ανταγωνιστικότητα των εταιρειών και της ίδιας της οικονομίας, ίσως θα έπρεπε να διδαχθούμε από τις επιλογές της Αυτού Μεγαλειότητος για τη στελέχωση του δ.σ. των Εσόδων και των Τελωνείων της.

*δημοσιεύθηκε στο φύλο της 19.11.2016 της Καθημερινής 

Φορολογική συμμόρφωση με κίνητρα αντί απειλών

Τα βόρεια σύνορα έκλεισαν εξίσου για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες και η εξαγωγή κεφαλαίων δεν είναι πλέον ελεύθερη μετά το φιάσκο του περασμένου Ιουλίου, αλλά ακόμη ουδείς μπορεί να εμποδίσει το ογκούμενο ρεύμα Ελλήνων πολιτών και επιχειρήσεων που μεταναστεύουν νομίμως. Εκτιμάται ότι περισσότεροι από 300.000, κατά κανόνα υψηλού μορφωτικού επιπέδου και ικανοτήτων, πολίτες έχουν εγκαταλείψει τη χώρα μαζί με χιλιάδες επιχειρήσεις. Οι τελευταίες κατευθύνονται κυρίως στη Βουλγαρία προκαλώντας την αντίδραση του γενικού γραμματέα Εσόδων, ο οποίος δήλωσε πρόσφατα: «Εχουμε ήδη προγραμματίσει μια εκστρατεία επικοινωνίας για την ενημέρωση των φορολογουμένων για τα συστήματα και τα οχήματα που χρησιμοποιούνται για τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή (sic), με απώτερο στόχο να ενισχυθεί η οικειοθελής συμμόρφωση προς τις φορολογικές υποχρεώσεις στην Ελλάδα, μέσω της αποτροπής της χρήσης τέτοιων σχημάτων. Επόμενος στόχος μας είναι ο εντοπισμός των επίπλαστων καταστάσεων που ορισμένοι φορολογούμενοι δημιουργούν, εκμεταλλευόμενοι κατά τρόπο καταχρηστικό τις ελευθερίες που παρέχει το δίκαιο της Ε.Ε., αλλά και να εφαρμόσουμε τη φορολογική νομοθεσία, η οποία περιλαμβάνει προβλέψεις ακριβώς για την αντιμετώπιση τέτοιων καταχρηστικών πρακτικών».

Σε ό,τι αφορά την –καταστροφική για τη χώρα, τις προοπτικές ανάπτυξης και τα φορολογικά έσοδα– μαζική έξοδο των ικανών Ελλήνων, οι οποίοι αξιοποιούν την ελευθερία εγκατάστασης που απολαμβάνουμε ως πολίτες της Ε.Ε., το υπουργείο Οικονομικών δεν μπορεί να κάνει τίποτε για να την εμποδίσει. Από την άλλη πλευρά, οι περισσότερες επιχειρήσεις που μετεγκαθίστανται ή μεταφέρουν μέρος της δραστηριότητάς τους στο εξωτερικό κατά κανόνα αποφεύγουν νομίμως την εξωπραγματική φορολογική επιβάρυνση της Ελλάδος, ενώ οι «επίπλαστες καταστάσεις» είναι ιδιαίτερα δύσκολο και απαγορευτικά δαπανηρό να «αντιμετωπισθούν» από τις φορολογικές αρχές. Ακομψες «λύσεις» όπως το άρθρο 21 του Ν.4321/21.3.2015 που ανάγκαζε τις επιχειρήσεις να παρακρατούν φόρο επί των τιμολογίων που λάμβαναν από «μη συνεργάσιμες χώρες» αποδείχθηκαν μη εφαρμόσιμες τόσο πρακτικά όσο και λόγω του νομικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης και της παρουσίας της τρόικας.

Μπορεί να υπάρχουν ενστάσεις στο μοντέλο του homo economicus, αλλά γενικώς τόσο οι πολίτες όσο και οι επιχειρήσεις συμπεριφέρονται ορθολογικά, δηλαδή επιλέγουν εν προκειμένω τον τόπο εγκατάστασης που τους συμφέρει. Για παράδειγμα, μια μεταποιητική επιχείρηση, που εξάγει από την Ελλάδα χρησιμοποιώντας εγχώριες πρώτες ύλες, γρήγορα θα βρεθεί σε αδιέξοδο ρευστότητας εξαιτίας των καθυστερήσεων στην επιστροφή του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας. Μια αντίστοιχη μονάδα εγκατεστημένη στη γείτονα χώρα δεν χρειάζεται να καταβάλλει ΦΠΑ επί των ελληνικών πρώτων υλών που παραλαμβάνει με ενδοκοινοτική απόκτηση, ενώ η επιστροφή του φόρου που προκύπτει από τις εγχώριες προμήθειες γίνεται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Τα κέρδη φορολογούνται με συντελεστή που αντιστοιχεί περίπου στο 1/3 του ελληνικού.

Υστερα από οκτώ χρόνια συνεχούς ύφεσης, κυρίως εξαιτίας της εξοντωτικής φορολογίας και της απροθυμίας για εξορθολογισμό του κόστους του κράτους και για μεταρρυθμίσεις, το οικονομικό επιτελείο και οι δανειστές θα έπρεπε να είχαν συνειδητοποιήσει τον αδιέξοδο χαρακτήρα της συνεχώς αυξανόμενης φορολογικής επιβάρυνσης όσων πολιτών και επιχειρήσεων μπορούν ακόμη να πληρώσουν. Η πολύ μεγάλη μείωση των καταθέσεων τον Ιανουάριο, παρά το καθεστώς των κεφαλαιακών περιορισμών, αλλά και το γεγονός ότι, σύμφωνα με τον απολογισμό της ΓΓΔΕ για τον περασμένο χρόνο, 4.305.153 μοναδικοί ΑΦΜ, ποσοστό μεγαλύτερο του 50% του συνόλου, έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές, δείχνει ότι σύντομα θα εξαντληθεί εντελώς η φοροδοτική ικανότητα φυσικών και νομικών προσώπων. Τότε θα είναι όμως αργά να αναταχθεί η οικονομία μέσω της μείωσης των κρατικών δαπανών και της αντίστοιχης μείωσης των αντιαναπτυξιακών φόρων. Το οικονομικό επιτελείο πρέπει να αναρωτηθεί γιατί η Κύπρος, όταν έγινε δεκτή στην Ε.Ε., επέλεξε να μειώσει τους φορολογικούς συντελεστές και για διατηρήσει, ως κυπριακές πλέον, τις υπεράκτιες εταιρείες που φιλοξενούσε, ενώ η Ιρλανδία αντιστάθηκε λυσσαλέα στις πιέσεις των δανειστών, κυρίως της Γερμανίας, να αυξήσει τη φορολογία στις επιχειρήσεις. Εμείς, αντιθέτως, φορολογούμε ενθουσιωδώς και αντιστεκόμαστε σθεναρά στη μείωση των δαπανών και των μισθολογικών και ασφαλιστικών προνομίων συγκεκριμένων ομάδων, το κόστος των οποίων περιμένουμε να πληρώσουν «οικειοθελώς» οι υπόλοιποι. Γι’ αυτό και τα φορολογικά υποζύγια συνεχώς μετεγκαθίστανται οικειοθελώς σε άλλες χώρες, οι οποίες απολαμβάνουν ακόπως «μέρισμα» από τα πολλά δισ. ευρώ που έχει επενδύσει η χώρα μας για να αναθρέψει και να εκπαιδεύσει τους Ελληνες οικονομικούς μετανάστες, αλλά και φορολογικά έσοδα από τις ελληνικές επιχειρήσεις που ξενιτεύθηκαν για να επιζήσουν. Για να επιστρέψουν, δεν αρκεί μια εκστρατεία επικοινωνίας ούτε απειλές για εφαρμογή της –γενικά κακής– φορολογικής νομοθεσίας, αλλά χρειάζεται, μεταξύ άλλων, ένα σταθερό και ανταγωνιστικό σε σχέση με τις γειτονικές χώρες φορολογικό σύστημα.

* Δημοσιεύθηκε στην Οικονομική Καθημερινή της 9.2.2016 

Τί σημαίνει "υφεσιακά μέτρα" στα συριζέϊκα;

Ο Σούπερ Μπαρούφας σε κατάλληλο background

Με την άνοδο του αριστερού χαλιφάτου στην εξουσία εξοικειωνόμαστε βιαίως με τα συριζέϊκα καλιαρντά τα οποία παρουσιάζουν σημαντικό βαθμό δυσκολίας, ειδικά όταν οι έννοιες αντιστρέφονται πλήρως. Σε αντίθεση με τις περιπτώσεις απλής μετονομασίας για τις οποίες ο Βάρδος είχε γράψει το περίφημο "What’s in a name? that which we call a rose. By any other name would smell as sweet;" όπως για παράδειγμα


τρόικα - "θεσμοί" - "Brussel's Group"

μνημόνιο - "πρόγραμμα γέφυρα", "Πρόγραμμα Ανάπτυξης"

κλπ, οι περιπτώσεις "βαφτίζω το κρέας ψάρι" δημιουργούν μεγάλη σύγχυση.


Χαρακτηριστική είναι η χρήση του όρου "υφεσιακά μέτρα" τα οποία σθεναρά αρνείται να αποδεχθεί ο κορυφαίος των διασκεδαστών του χαλιφάτου Σούπερ Μπαρούφας (ακολουθούν η γιαγιά Τασία και η Ζοζώ Κωνσταντοπούλου*). Ποιά είναι λοιπόν τα "υφεσιακά μέτρα" στα οποία αντιστέκεται ο μέγας αυτός σύγχρονος Νάρκισσος;


Πρώτο είναι η αποκατάσταση της δικαιοσύνης στο ασφαλιστικό, ήτοι ο περιορισμός των υψηλών συντεχνιακών συντάξεων όσων εισπράττουν σκανδαλωδώς πολλαπλάσια αυτών που έχουν εισφέρει γδέρνοντας τους φορολογουμένους και συνθλίβοντας την οικονομική δραστηριότητα.


Δεύτερο είναι οι ιδιωτικοποιήσεις οι οποίες, κρίνοντας από την περίπτωση της Cosco έχουν τεράστια οφέλη για το κοινωνικό σύνολο εις βάρος των συνδικαλιστών και της κομματικής πελατείας π.χ. των τετραπλάσιων των αναγκαίων χειριστών γερανογέφυρας στον ΟΛΠ οι οποίοι απολάμβαναν μισθούς στελεχών πολυεθνικής.


Τρίτο τα εργασιακά δηλαδή οι ομαδικές απολύσεις όπου η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα που πρακτικά δεν μπορούν να γίνουν. Σε όλες τις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, πλην της Ισπανίας, οι εταιρείες μπορούν να κάνουν ομαδικές απολύσεις αλλά εάν δεν τις δικαιολογήσουν επαρκώς τεχνικο-οικονομικά εκτίθενται νομικά σε πολύ υψηλές αποζημιώσεις (επιπλέον αυτών που έδωσαν κατά την απόλυση).


Αντιθέτως ο πολυπράγμων Ακαδημαϊκός ο οποίος μπορεί ταυτόχρονα να γράφει βιβλία, να τα παρουσιάζει, να σπάει τα νεύρα του διεθνούς ακροατηρίου σε κορυφαία fora (θυμίζω ότι και το κακορίζικο το είχαν φωνάξει στο Χάρβαρντ) και να παριστάνει και τον Υπουργό φαίνεται να προτείνει "αναπτυξιακά" πρόσθετα φορολογικά μέτρα τα οποία θα αποφέρουν στα ταμεία 6 δις δηλαδή 2,5% του ΑΕΠ. Σε σημείωμά του ο επικεφαλής οικονομολόγος του Economist, Simon Baptist, γράφει


Greece has a lot of economic problems, but being under-taxed is not one of them. In 2013, the latest year for which comparable data is available, actual government budget revenue in Greece was equivalent to 47% of GDP, the 12th highest level in the world, against 44% in Germany. That is, taxes make up a bigger share of the Greek economy than they do the German one. That's not to say that the Greek tax system is efficient, or that there isn't tax evasion, but the idea that one of Greece's core problems is that the government doesn't raise enough tax is just not right.


In fact, there doesn't appear to be a big correlation between the amount of revenue a government collects and whether it was embroiled in Europe's sovereign debt crisis. High-tax Italy and Greece were affected, as were relatively low tax Spain and Ireland. I don't have an ideological position on the size of the state. Raising tax revenue has costs and benefits, depending on how the revenue is raised, and what use it is put to. Raising money through a carbon tax to fund education, for example, is better than using income tax to fund farm subsidies. How much Greece raises is important, but it also matters to what use it is put.


Μ' άλλα λόγια αυτό που προτείνει ο Υπουργός των Οικονομικών, εάν δεν κινείτο στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίωσης, θα ανέβαζε τα φορολογικά έσοδα στο 50% του ΑΕΠ, προκειμένου να μην ληφθούν "υφεσιακά μέτρα" με την συριζέϊκη έννοια.


Εάν έχετε μπερδευτεί η συγκεκριμένη έννοια στα αριστερά καλιαρντά έχει διαφορετική σημασία από αυτήν που καταλαβαίνουν όλοι οι υπόλοιποι, δηλαδή μέτρα που θα προκαλέσουν ύφεση. Εν προκειμένω "υφεσιακά μέτρα" στα συριζέϊκα είναι αυτά που θίγουν τα συμφέροντα των συντεχνιακών πελατών και του κομματικού στρατού και τα οποία, ιδωμένα από το πρίσμα των προνομιούχων που ανήκουν στις ανωτέρω κατηγορίες, είναι όντως υφεσιακά.




* Ο σύλλογος θιασαρχών οπερέτας-επιθεώρησης-βαριετέ ζήτησε με επιστολή του στον Πρωθυπουργό Αλέξη να στους μαζέψει γιατί εάν συνεχίσουν δεν θα κόψουν ούτε ένα εισιτήριο το καλοκαίρι αφού ο κόσμος θα διασκεδάζει δωρεάν.

Η φορο-αποφυγή είναι χειρότερη από την φοροδιαφυγή

Οι αποκαλύψεις για τις ειδικές φορολογικές διευκολύνσεις που παρέχει το Λουξεμβούργο, γνωστές ως Luxleaks* ενώ θα έπρεπε να είχαν ταράξει συθέμελα τη χώρα, πέρασαν σχεδόν απαρατήρητες. Μία μεγάλη τράπεζα, πρώην εργοδότης του νυν Υπουργού Οικονομικών, ο τέως Πρόεδρος του ΣΕΒ, εταιρεία συμμετοχών σε γνωστή εταιρεία κινητής τηλεφωνίας και άλλη μία από το χώρο των ειδών ευρείας κατανάλωσηςχρησιμοποίησαν, κατά τα φαινόμενα, το φορολογικό «παραθυράκι» της μικρής αυτής χώρας για να μην πληρώσουν φόρους στην Ελλάδα. Κεντρικό ρόλο φαίνεται ότι έπαιξε η λογιστική εταιρεία στην οποία εργαζόταν ως ανώτατο στέλεχος η σημερινή Γενική Γραμματέας Εσόδων, με αντικείμενο ακριβώς τον «φορολογικό σχεδιασμό» όπως λέγεται τεχνοκρατικά η διαδικασία της νόμιμης εκ προμελέτης φοροδιαφυγής.

Η συζήτηση περί νομιμότητας και ηθικής έχει αρχίσει εδώ και καιρό στην Ελλάδα. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα δύσκολο ζήτημα η προσέγγιση του οποίου απαιτεί υψηλότερο επίπεδο δημοσίου διαλόγου και μέσων μαζικής ενημέρωσης από αυτά που έχουμε σήμερα. Η φοροαποφυγή ωστόσο είναι ένα συγκεκριμένο πρόβλημα το οποίο μάλιστα ταλανίζει και χώρες με πολύ λιγότερη διαφθορά και με καλύτερους θεσμούς απ΄ότι η δική μας. Γενικότερα η νόμιμη αποφυγή φορολόγησης είναι ίσως χειρότερη από την φοροδιαφυγή καθαυτή, ειδικά όταν είναι σχεδόν αδύνατη η συμμόρφωση με ένα φορολογικό σύστημα-τέρας που π.χ. επιβάλει ΕΝΦΙΑ σε πολίτες χωρίς εισόδημα ή, θεωρώντας δεδομένο ότι οι ελεύθεροι επαγγελματίες θα κλέψουν, τους κλέβει προληπτικά.

Εκτός από τις διεθνείς ευκαιρίες για φοροαποφυγή όπως αυτή του Λουξεμβούργου, η ελληνική νομοθεσία βρίθει ειδικών διατάξεων χάρη στις οποίες ορισμένες εταιρείες και μερίδα πολιτών φοροαποφεύγουν νομίμως. Όπως η ειδική μεταχείριση των βουλευτών και η συνταγματικά κατοχυρωμένη πλήρης φορολογική ασυλία των πλοιοκτητών που δημιουργούν στους φορολογούμενους βαθύτατα αισθήματα αδικίας τα οποία με βάση την εμπειρική έρευνα (Frey, Torgler 2006) τους παροτρύνουν να φοροδιαφύγουν και αυτοί. Ομοίως οι, παγίως κατηγορούμενες για φοροδιαφυγή, μικρομεσαίες επιχειρήσεις βλέπουν ότι οι μεγάλες εταιρείες αποφεύγουν, για παράδειγμα, την καταβολή της, μάλλον παράνομης και σίγουρα ιδιαίτερα βλαπτικής για την οικονομία, ετήσιας εισφοράς ύψους 0,6% επί των δανείων του νόμου 128/1975, δανειζόμενες μέσω ομολογιακών δανείων ή απευθείας από το εξωτερικό. Αντιστοίχως πριν την εφαρμογή του ΕΝΦΙΑ, τα μικρά καταστήματα επιβαρύνθηκαν με το 100% του ΕΕΤΗΔΕ («χαρατσιού») ενώ τα μεγάλα καταστήματα και τα malls πλήρωσαν μόνο το 40% του τέλους για το άνω των 2.000 τετραγωνικών μέτρων τμήμα του ακινήτου, χάρη στην κατεπείγουσα πράξη νομοθετικού περιεχομένου (άρθρο 2 παρ. 1) που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α 262 στις 16-12-2011.

Η πέμπτη παράγραφος του άρθρου 4 του συντάγματος γράφει ότι “Οι Έλληνες πολίτες συνεισφέρουν χωρίς διακρίσεις στα δημόσια βάρη, ανάλογα με τις δυνάμεις τους” . Η Βουλή, η δικαιοσύνη, το Υπουργείο Οικονομικών και οι φορολογικές αρχές την περιφρονούν συστηματικά εξασφαλίζοντας διακριτική μεταχείριση σε επιμέρους ομάδες φορολογουμένων και συχνά στους εαυτούς τους. Αυτή η πρακτική, τόσο από πλευράς ηθικής όσο και στην πράξη, είναι πολύ πιο επικίνδυνη από την φοροδιαφυγή αφού εμμέσως την νομιμοποιεί, υποβαθμίζοντας έτσι περαιτέρω το φορολογικό σύστημα. Υποβάθμιση στην οποία συμβάλλει ιδιαιτέρως και το γεγονός ότι οι ημεδαποί εμπλεκόμενοι στο Luxleaks δεν έχουν ακόμη παραιτηθεί των αξιωμάτων τους ως όφειλαν.


*για λεπτομέρειες επισκεφθείτε τη ιστοσελίδα http://www.thepressproject.gr/luxleaks/

Αμετροέποια είναι όταν 80χρονοι οφειλέτες του Δημοσίου οδηγούνται σιδηροδέσμιοι στον εισαγγελέα

O Αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ν. Παντελής απέστειλε εγκύκλιο προς τις Εισαγγελίες Πρωτοδικών και Εφετών της χώρας, στους οικονομικούς εισαγγελείς αλλά και στην ΕΛΑΣ στην οποία επισημαίνει ότι δεν θα πρέπει να οδηγούνται σιδηροδέσμιοι ενώπιον της Δικαιοσύνης όσοι φοροφυγάδες ή οφειλέτες του Δημοσίου εμφανίζονται αυτοβούλως στις δικαστικές και αστυνομικές αρχές και προτίθενται να συνεργαστούν. Αφορμή υπήρξε η διαμαρτυρία 80χρονου οφειλέτη ο οποίος οδηγήθηκε δεμένος με χειροπέδες στον εισαγγελέα.

Το πρόβλημα δεν βρίσκεται κατά τη γνώμη μου στην, ελλείψει επαγγελματισμού, αμετροέπεια των αστυνομικών οργάνων αλλά στην αμετροέπεια της ίδιας της νομοθετικής ρύθμισης. Στις πολιτισμένες χώρες η οφειλή προς το δημόσιο καθαυτή δεν συνιστά ποινικό αδίκημα ούτε εφαρμόζεται η αυτόφωρη διαδικασία δεδομένου ότι κάτι τέτοιο προϋποθέτει δόλο. Στις ΗΠΑ σε γίνονται περί τις 5.000 διώξεις για φοροδιαφυγή ετησίως σε ομοσπονδιακό επίπεδο και στο Ηνωμένο Βασίλειο περί τις 500. Στη χώρα μας ξεπερνούν τις 25.000 παρά το ότι ο πληθυσμός της Ελλάδος είναι ένα μικρό κλάσμα αυτού των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου.


Εξισώνοντας αυτούς που βρίσκονται σε αντικειμενική αδυναμία πληρωμής, που είναι η περισσότεροι από τους 2,500,000 σημερινούς ληξιπρόθεσμους οφειλέτες με όσους δολίως δεν πληρώνουν και οδηγώντας ογδοντάχρονους στο δικαστήριο με χειροπέδες εξευτελίζεται πρωτίστως τόσο η ίδια η δικαιοσύνη όσο και οι φορολογικές αρχές.

Η έλλειψη ανταγωνισμού στον χρηματοπιστωτικό τομέα περιορίζει τις προοπτικές ανάπτυξης

Η πέμπτη έκθεσή του ΔΝΤ για την Ελλάδα της 16.5.2014 αναφέρεται (σελ. 17) στον κίνδυνο να αποκομίσουν οι τράπεζες "ολιγοπωλιακά κέρδη επιβάλλοντας υψηλά περιθώρια (spreads) και προμήθειες" σημειώνοντας ότι "κάτι τέτοιο θα έχει αντίστοιχο κόστος για την οικονομία".

Οι ενδείξεις ότι το μοντέλο των "συστημικών τραπεζών" οδήγησε στην δημιουργία ολιγοπωλιακών συνθηκών πληθαίνουν. Στις αρχές Σεπτεμβρίου η Καθημερινή έγραφε ότι "αυξήθηκε το περιθώριο κέρδους των τραπεζών τον Ιούλιο καθώς προχώρησαν σε μείωση των επιτοκίων καταθέσεων και αύξηση των επιτοκίων χορηγήσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος το επιτοκιακό περιθώριο (δηλαδή η διαφορά μεταξύ των επιτοκίων καταθέσεων και χορηγήσεων) αυξήθηκε κατά 0,24% και διαμορφώθηκε στο 3,91%.". Την ίδια στιγμή οι Τράπεζες προχώρησαν π.χ. στον διπλασιασμό των προμηθειών για την πραγματοποίηση εμβασμάτων στο εξωτερικό μέσω ηλεκτρονικής τραπεζικής χωρίς κάτι τέτοιο να δικαιολογείται από στοιχεία κόστους.

Η υιοθέτηση από την τρόικα της υπερσυγκέντρωσης στον Τραπεζικό κλάδο επιβλήθηκε από τις τότε συνθήκες αλλά αποδεικνύεται μάλλον κοντόφθαλμη. Οι "συστημικές" τράπεζες τελικώς αυξάνουν γεωμετρικά τον συστημικό κίνδυνο αφού είναι "πολύ μεγάλες για να καταρρεύσουν" χωρίς όμως να λύνουν το πρόβλημα της πλημελούς εποπτείας που ίσως συνέτεινε στην απόφαση αυτή. Αξίζει να σημειωθεί ότι με τη δημοσιευθείσα στο ΦΕΚ 94 Α’/19.4.2012 Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου αναστέλλεται η εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων περί συγκέντρωσης ειδικά για τις τράπεζες προκειμένου να καταστεί εφικτή η υλοποίηση του σχεδίου κεφαλαιακής ενίσχυσης αλλά και των συγχωνεύσεων. Παράπλευρη απώλεια αυτής της επιλογής ήταν η κατάργηση πρακτικά του ανταγωνισμού στον χρηματοπιστωτικό κλάδο.


Υπό αυτές τις συνθήκες, μπορούν οι τράπεζες να βοηθήσουν στην οικονομική ανάπτυξη, επιτελώντας τον παραδοσιακό τους ρόλο, δηλαδή της ορθολογικής κατανομής κεφαλαίου στην οικονομία;. Πρόσφατη μελέτη της PwC ανέδειξε τον πρόβλημα των ελληνικών εταιρειών "Zombies" που δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους και έχουν ζημιογόνες χρήσεις.  Αυτές αντιστοιχούν στο 43% του συνολικού κύκλου εργασιών και το 55% των απασχολούμενων κεφαλαίων και το 72% του καθαρού δανεισμού. Εδώ αναρωτιέται κανείς εάν το σημερινό επίπεδο των μή εξυπηρετούμενων δανείων ("έκθεσης" με τη νέα ορολογία) σε συνδυασμό με την κατακρύμνηση της διασφαλιστικής αξίας των ακινήτων εξ αιτίας της παράλογης φορολόγησής τους,  δικαιολογεί την ένταξη και των ίδιων των τραπεζών σε αυτή την κατηγορία.

Δημιουργούνται έτσι σοβαρές αμφιβολίες για τη δυνατότητα των συστημικών τραπεζών να κατευθύνουν αποτελεσματικά κεφάλαια στην οικονομία, χωρίς να αποκομίσουν ολιγοπωλιακά κέρδη. Αν και πρώτης όψεως το σχέδιο του Υπουργείου Ανάπτυξης για επιδότηση επιτοκίου υφιστάμενων δανείων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων φαίνεται θετικό, η εμπειρία από παρόμοια προγράμματα στο παρελθόν θέλει τις τράπεζες να επανακοστολογούν τα δάνεια ώστε να καρπωθούν το μεγαλύτερο μέρος της επιδότησης. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό τα συναρμόδιαΥπουργεία να αναζητήσουν εναλλακτικές οδούς για την χρηματοδότηση των μικρομεσαίων είτε π.χ. με οχήματα ειδικού σκοπού ή με τη δημιουργία μίας κρατικής αναπτυξιακής τράπεζας στα πρότυπα της Γερμανικής KfW.

Σε αντίθεση π.χ. με την αγορά τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών όπου επικρατούν συνθήκες σφοδρότατου ανταγωνισμού μεταξύ ενός πολύ  μικρού αριθμού εταιρειών είναι προφανές ότι κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει σήμερα στον χρηματοπιστωτικό τομέα στη χώρα μας. Η τόνωση του ανταγωνισμού μεταξύ των Τραπεζών με κάθε πρόσφορο μέσο πρέπει να αποτελέσει πρώτη προτεραιτότητα του οικονομικού επιτελείου. Σε κάθε περίπτωση η αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας της αγοράς αποτελεί βασική προϋπόθεση ώστε να αξιοποιήσουμε ως χώρα τις πρόσφατες αποφάσεις "ποσοτικής χαλάρωσης" της ΕΚΤ. 

* Ο κύριος Βασίλης Μασσέλος είναι Πρόεδρος του Συνδέσμου Εταιρειών Πλεκτικής & Ετοίμου Ενδύματος 

Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης - "Το παιχνίδι (δυστυχώς) συνεχίζεται"

Δε νομίζω ότι οι διοργανωτές της ΔΕΘ έχουν συναίσθηση της ειρωνείας του φετινού τους σλόγκαν "το παιχνίδι συνεχίζεται" ιδωμένο υπό το πρίσμα της σκοπιμότητας να συνεχίζει η ΔΕΘ (Helexpo) να ελέγχεται μετοχικά από το κράτος. Τα πολύ κακά οικονομικά στοιχεία της οποίας (20.000.000 ευρώ σωρευτικές ζημιές κατά τα δύο τελευταία χρόνια) θα ήταν ακόμη χειρότερα εάν δεν υπήρχε και η έμμεση επιδότηση των συμμετοχών κρατικών φορέων με περίπτερα στις εκθέσεις, χωρίς να υπάρχει πραγματική ανάγκη. Μόνο ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης είχε το ανάστημα και το τσαγανό να διακόψει την ιστορική πλην περιττή συμμετοχή του Δήμου στη ΔΕΘ, η οποία ήταν -όπως και στην περίπτωση των περισσότερων κρατικών φορέων- καθαρή σπατάλη χρημάτων.


Σπατάλη η οποία στις "καλές" εποχές λάμβανε γιγαντιαίες διαστάσεις. Πολυπληθέστατες αντιπροσωπείες Υπουργείων, κρατικών φορέων και ΔΕΚΟ μετέβαιναν στην συμπρωτεύουσα με υψηλούς προϋπολογισμούς και επιπρόσθετες αποζημιώσεις. Οι υπουργοί και οι παρατρεχάμενοι δεν πήγαιναν πίσω αφού τα πολιτιστικά κέντρα της πόλης στέναζαν υπό το βάρος των θαμώνων του ευρύτερου Δημόσιου τομέα μέχρι να έρθει το "σεμνά και ταπεινά" του Καραμανλή του Β' του Ακούραστου να μετριάσει κάπως τις εξαλλότητες, τουλάχιστον τον πρώτο χρόνο.


Με την χώρα να βρίσκεται σε συνθήκες απολύτως συγκρίσιμες με το κραχ του '29 στις ΗΠΑ ως προς τη μείωση του ΑΕΠ θα περίμενε κανείς ότι η Helexpo θα είχε ιδιωτικοποιηθεί στα πρώτα ένα, άντε δύο χρόνια της κρίσης και ότι το σύνολο των κρατικών φορέων θα είχε διακόψει τη συμμετοχή του. Παρενθετικώς η λίστα (sic) εκθετών στον δικτυακό τόπο της ΔΕΘ είναι κενή με αποτέλεσμα να μην μπορέσω να διαπιστώσω εάν και φέτος σπατάλησαν χρήματα π.χ. η Αστυνομία και η Πυροσβεστική για να στήσουν περίπτερα. Είναι προφανές ότι στον 21ο αιώνα δεν είναι δουλειά του κράτους να διοργανώνει εκθέσεις, πολλώ μάλλον όταν το διαδίκτυο έχει περιορίσει -και περιορίζει συνεχώς- το αντικείμενό τους και σταδιακά ακόμη και την ίδια την σκοπιμότητα ύπαρξής τους.


Φοβάμαι ότι ο Πρωθυπουργός δεν αντιλαμβάνεται τη γελοιότητα να ανακοινώνει την οικονομική πολιτική της χώρας από το βήμα μίας περιττής κρατικοδίαιτης έκθεσης, η οποία αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα των λόγων που μας οδήγησαν στην οικονομική κατάρρευση. Το παιχνίδι, δυστυχώς, συνεχίζεται.--

Η λύση στην ανεπάρκεια της εφορίας δεν είναι οι υπερξουσίες

Το βάρος της αντιμετώπισης του οικονομικού εκτροχιασμού της χώρας έπεσε στο σκέλος των φορολογικών εσόδων, ενώ τόσο η αύξησή τους όσο και οι μειώσεις στις δαπάνες δεν έγιναν ορθολογικά. Στην αγωνιώδη του προσπάθεια να εισρεύσουν χρήματα στα δημόσια ταμεία, το Υπουργείο Οικονομικών έλαβε μάλλον ακραίες αποφάσεις που "οπλίζουν" την φορολογική διοίκηση εις βάρος των φορολογουμένων και των επιχειρήσεων. Η αρχή έγινε με την κατάργηση, στην πράξη, της δυνατότητας προσφυγής στα διοικητικά δικαστήρια για φορολογικές διαφορές, αφού αυτή πλέον προϋποθέτει την προκαταβολή του 50% των βεβαιωμένων φόρων, προστίμων και προσαυξήσεων. Προ του 2010 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 10% ενώ ακόμη και αυτό δεν θα χρειαζόταν εάν το διοικητικό πρωτοδικείο λειτουργούσε γρήγορα και αποτελεσματικά και εξέδιδε αποφάσεις μέσα σε λίγους μήνες, αντί των τεσσάρων και πλέον ετών που απαιτούνται σήμερα. Αντί δηλαδή η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει το πραγματικό πρόβλημα, που είναι η δυσλειτουργία των φορολογικών δικαστηρίων, το "έλυσε" καθιστώντας αδύνατη στην πράξη την πρόσβαση πολιτών και επιχειρήσεων σε αυτά, στερώντας τους το θεμελιώδες δικαίωμα στην δικαστική προστασία. Η πρόνοια αυτή αυξάνει θεαματικά την διαπραγματευτική θέση του ελεγκτικού μηχανισμού γεγονός ανησυχητικό εάν λάβει κανείς υπόψη τις επιδόσεις της χώρας σε ζητήματα διαφθοράς όπως αυτή εκτιμάται ετησίως από διεθνείς οργανισμούς όπως π.χ. η Διεθνής Διαφάνεια.

Στα τέλη του περασμένου χρόνου το Υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε υπερηφάνως ότι έστειλε το πρώτο "ηλεκτρονικό κατασχετήριο" σε Τράπεζα με στόχο τον λογαριασμό ενός νομικού προσώπου με ληξιπρόθεσμες οφειλές. Δεδομένου ότι η διαδικασία της κατάσχεσης γίνεται χωρίς ειδοποίηση δεν είναι λίγες οι φορές όπου ο "οφειλέτης του Δημοσίου" μαθαίνει ότι χρωστάει όταν πάει στο ΑΤΜ να κάνει ανάληψη ή προσπαθεί να πληρώσει τη μισθοδοσία και δεν βρίσκει υπόλοιπο στον λογαριασμό του. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ηλεκτρονικό κατασχετήριο επιφέρει αποτελέσματα άμεσα ενώ σε περίπτωση λάθους, κάτι όχι σπάνιο, ο φορολογούμενος ταλαιπωρείται για 5-6 μήνες, ενίοτε δε και χρόνια για να πάρει πίσω τα ηλεκτρονικώς πλην λαθεμένα αρπαγέντα από την εφορία. Η μη ειδοποίηση κρίθηκε αντισυνταγματική από το ΣτΕ τον περασμένο Μάρτιο (366/2014) αλλά η ενοχλητική για το Υπουργείο απόφαση ανετράπη, κατά τα ειωθότα, από το ίδιο δικαστήριο με άλλη σύνθεση. Η νέα απόφαση (2082/2014) δέχεται ότι μη κοινοποίηση στον οφειλέτη είναι προφανώς αποδεκτή διότι "εάν αυτός επληροφορείτο την επικείμενη λήψη του μέτρου, θα έσπευδε να εισπράξει από τον τρίτο τα οφειλόμενα σε αυτόν χρήματα ή απαιτήσεις ή θα ανελάμβανε τα εις χείρας τρίτου κινητά του, με συνέπεια βεβαίως να καθίσταται αδύνατη η εξ αυτών ικανοποίηση της αξιώσεως του Δημοσίου".

Ακολουθώντας εκ νέου την λογική του αρπακτικού, το Υπουργείο δίνει τη δυνατότητα στον ελεγκτικό μηχανισμό να εισέρχεται στα σπίτια των οφειλετών και να κατάσχει μετρητά, χωρίς να απαιτείται η παρουσία εισαγγελικού λειτουργού. Δεδομένου ότι δεν είναι καθόλου δύσκολο για την εφορία να ζητήσει, για σοβαρή υπόθεση, την παρουσία εισαγγελέα για την διενέργεια ελέγχου στην οικία του φορολογούμενου, δύσκολα δικαιολογείται η συγκεκριμένη απόφαση. Σε κάθε περίπτωση το ζήτημα, λόγω της θύελλας αντιδράσεων που ξεσήκωσε, θα κριθεί από τον Άρειο Πάγο.


Αυτές οι ακρότητες δεν λύνουν το πρόβλημα αλλά αποτελούν τελικά ισχυρό σύμπτωμα της παθογένειας του φορολογικού συστήματος και των υπηρεσιών του Υπουργείου Οικονομικών. Η ουσία βρίσκεται κατ'αρχήν στην ανάγκη σχεδιασμού εκ του μηδενός ενός απλού φορολογικού συστήματος το οποίο να θεσπίζει ίση μεταχείριση όλων των φορολογουμένων και όλων των πηγών εισοδήματος αλλά και την μεταφορά της αρμοδιότητας είσπραξης και των πόρων από τους φόρoυς επί των ακινήτων στην τοπική αυτοδιοίκηση. Ενός συστήματος η συμμόρφωση προς το οποίο θα είναι εφικτή, κάτι που σε πολλές περιπτώσεις (π.χ. ελεύθεροι επαγγελματίες, ΕΝΦΙΑ σε ακίνητα που δεν αποφέρουν εισόδημα κλπ) δεν ισχύει σήμερα. Στη συνέχεια χρειάζεται να στελεχωθεί εκ νέου ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός με αξιοκρατικά κριτήρια και ασφυκτικό έλεγχο των ελεγκτών ώστε να περιοριστεί η διαφθορά. Η παροχή υπερεξουσιών στις υπηρεσίες, υπό τις παρούσες συνθήκες, τσαλακώνει θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και επιφέρει, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, αποτελέσματα αντίθετα των επιδιωκόμενων.

Αντί για διασύνδεση με το Taxisnet καλύτερα να καταργηθούν -οι περισσότερες- ταμειακές μηχανές

Ο νέος Υπουργός Οικονομικών, μιλώντας στο συνέδριο του Economist, έθεσε ως πρώτη προτεραιότητά του την υλοποίηση του σχεδίου διασύνδεσης των ηλεκτρονικών ταμειακών μηχανών με το σύστημα Taxisnet. Η συγκεκριμένη ιδέα, εντάσσεται σε μία ιστορική σειρά παρόμοιων ελεγκτικών επινοημάτων όπως η θεώρηση τιμολογίων με τρύπημα, οι μηχανές με φορολογική μνήμη, οι φορολογικοί μηχανισμοί κλπ, κανένα εκ των οποίων δεν είχε την παραμικρή θετική επίπτωση στον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Αξίζει να σημειωθεί π.χ. ότι η μέθοδος της φορολογικής μνήμης στις ταμειακές μηχανές απαντάται, εκτός από τη χώρα μας, στις Αργεντινή, Βραζιλία, Βουλγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Πολωνία, Ρωσία, Τουρκία και στην Βενεζουέλα, χώρες δηλαδή με μάλλον κακές επιδόσεις στην συλλογή φόρων.

Στην Ελλάδα, τα ποσά που δεν δηλώνουν οι επιτηδευματίες καίτοι έχουν εκδώσει νόμιμη απόδειξη στην ταμειακή μηχανή είναι ελάχιστα και δεν δικαιολογούν την τεράστια επένδυση αλλά και το λειτουργικό κόστος της καθολικής διασύνδεσης. Το πραγματικό πρόβλημα, που είναι το ότι ένα μεγάλο μέρος των μικρών κυρίως επιχειρηματιών στην Ελλάδα εκδίδει επιλεκτικά αποδείξεις τόσο ως προς τον αριθμό αυτών όσο και ως προς το ύψος τους, δεν λύνεται με την on-line σύνδεση, με εξαίρεση ίσως ελάχιστες περιπτώσεις "υψηλού ρίσκου" (π.χ. νυκτερινά μαγαζιά). Γιατί δεν υπάρχει απλούστερο πράγμα από το να μην "χτυπάει" τις εισπράξεις ο έμπορος όταν δεν τον βλέπει ο εφοριακός. Οι μόνοι που πρακτικά θα ωφεληθούν από την ενδεχόμενη υλοποίηση του μέτρου είναι οι πάροχοι Internet και ακόμη περισσότερο οι εισαγωγείς ταμειακών μηχανών οι οποίοι, στην περίπτωση των φορολογικών μηχανισμών, κατά τα φαινόμενα συνεννοούνται μεταξύ τους αφού μία μνήμη ελάχιστης χωρητικότητας πωλείται σε τιμή 10πλάσια αυτής που θα δικαιολογούσε το μέγεθός της. Έτσι αυτό που θα καταφέρει η τελευταία έμπνευση του Υπουργείου των Οικονομικών είναι να προσθέσει έναν ακόμη πονοκέφαλο στους συνεπείς εμπόρους, π.χ. για το που θα βρουν λεφτά να αγοράσουν καινούρια ταμειακή ή πώς θα αντιμετωπίσουν το ζήτημα της σύνδεσης. Παρενθετικώς στους πλανόδιους πωλητές, όπου η φοροδιαφυγή είναι σημαντική, η σημερινή κάλυψη του δικτύου δεδομένων κινητής τηλεφωνίας στην επικράτεια καθιστά τη σύνδεση των ταμειακών τους, εκτός από άστοχη, σε πολλές περιπτώσεις και αδύνατη. Στην Ουγγαρία, που είναι και η μοναδική χώρα διεθνώς όπου εφαρμόζεται το μέτρο, η μέχρι τώρα εμπειρία είναι εξόχως απογοητευτική ενώ δεν έλλειπαν οι περιπτώσεις εμπόρων ταμειακών που εξαφανίστηκαν αφού εισέπραξαν προκαταβολές από χιλιάδες πελάτες.

Το ουσιώδες πρόβλημα είναι καταρχήν ότι οι σημερινές φορολογικές απαιτήσεις του κράτους από τους μικρο-επιτηδευματίες και τους ελεύθερους επαγγελματίες είναι εξωπραγματικές με αποτέλεσμα η απόκρυψη εισοδημάτων να γίνεται, στις περισσότερες περιπτώσεις, για λόγους επιβίωσης και όχι πλουτισμού εις βάρος του κοινωνικού συνόλου. Την ίδια στιγμή ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός δεν λειτουργεί με όρους κόστους/ωφέλειας αφού στην πράξη δεν μετρά αναλυτικά ανά φόρο το κόστος συλλογής του (στον ιδιωτικό τομέα η μέθοδος ονομάζεται Activity Based Costing). Επίσης αδιαφορεί για το κόστος συμμόρφωσης των επιτηδευματιών και για τις επιπτώσεις κάθε μέτρου ή φόρου στην οικονομία και κατά συνέπεια στα μελλοντικά φορολογικά έσοδα. Η τρόικα αντιλαμβανόμενη το πρόβλημα προώθησε την απαλλαγή από τον ΦΠΑ των μικρών επιχειρήσεων δεδομένου ότι οι συγκεκριμένες είναι παγίως πιστωτικές ενώ το κόστος διασφάλισης της πλήρους συμμόρφωσής τους θα ήταν απαγορευτικό στον εισπρακτικό μηχανισμό, μ' άλλα λόγια είναι ιδιαίτερα "ζημιογόνες" από πλευράς "περιθωρίου κέρδους". Για το λόγο αυτό στην Αγγλία η υπαγωγή σε καθεστώς ΦΠΑ είναι προαιρετική για επιχειρήσεις με καθαρά έσοδα κάτω των 75.000 λιρών (94.000 ευρώ) και αντιστοίχως στη Γαλλία επιχειρήσεων με ετήσιες αγορές αγαθών έως 81.500 ευρώ. Η πολιτική αυτή επιτρέπει μία πολύ καλύτερη αξιοποίηση των πόρων και την στόχευση των ελέγχων στις επιχειρήσεις που αντιπροσωπεύουν αντιστοίχως το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας. Σήμερα υπάρχουν εξειδικευμένες τεχνικές και εργαλεία λογισμικού τα οποία μπορούν εύκολα να εντοπίσουν, αναλύοντας τα ήδη διαθέσιμα στοιχεία στο Taxis, στις τράπεζες και στα λοιπά κρατικά αρχεία, περιπτώσεις επιτηδευματιών που θα προσπαθήσουν να "κρυφτούν" κάτω από τα κατώφλια υπαγωγής σε καθεστώς ΦΠΑ.

Η διασύνδεση, πέρα από την άσκοπη επιβάρυνση εκατοντάδων χιλιάδων επιχειρηματιών, θα βαρύνει αντίστοιχα και τις, ήδη ανεπαρκείς, υποδομές πληροφορικής της Γενικής Γραμματείας Εσόδων. Το Taxisnet παρουσιάζει πολύ σοβαρά λειτουργικά προβλήματα και μάλιστα δυσεπίλυτα λόγω του κακού, εξ αρχής δομικού σχεδιασμού του αλλά και των χρονοβόρων και αναποτελεσματικών διαδικασιών των δημοσίων προμηθειών. Σήμερα το σύστημα αδυνατεί να αντεπεξέλθει στον καθημερινό φόρτο και κλείνει για συντήρηση, πρωτοφανώς για μία δυτική χώρα, κατά τις εργάσιμες ημέρες και ώρες. Για το λόγο αυτό θα ήταν σαφώς προτιμότερη η αξιοποίηση των περιορισμένων πόρων στην εκτέλεση εξειδικευμένων, ευφυών εφαρμογών λογισμικού που εντοπίζουν πιθανές εστίες φοροδιαφυγής τόσο σε επίπεδο επιχειρήσεων όσο και πολιτών. Η ενασχόληση, αντί για την σύνδεση των ταμειακών, π.χ. με την πάταξη της διακρατικής απάτης ΦΠΑ (carousel ή missing trader) και με την ιχνηθέτηση του ναυτιλιακού πετρελαίου θα απέφερε πολύ μεγαλύτερα οφέλη. Αυτά βεβαίως απαιτούν έναν αξιοκρατικά στελεχωμένο οργανισμό ο οποίος να μετρά συνεχώς το κόστος κάθε δραστηριότητάς τους, τόσο εσωτερικά όσο και σε σχέση με την οικονομία και την ανάπτυξη.

*φιλοξενήθηκε στο φύλλο της 26.7.2014 της "Καθημερινής"

Οι καθαρίστριες στην Ιαπωνία

Με αφορμή το έπος των τεθέντων σε διαθεσιμότητα καθαριστριών του Υπουργείου Οικονομικών αλλά και την μετάλλαξη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου σε εστία (φυσικής) μόλυνσης λόγω εμπλοκής στην αντίστοιχη εργολαβία, θυμήθηκα ότι πολλές εταιρείες στην Ιαπωνία δεν απασχολούν καθαρίστριες. Ακολουθούν την αρχή του “Σέϊσο” που σημαίνει “καθαρίζω” και αποτελεί ένα από τα πέντε “σίγμα” που τηρούνται στον χώρο εργασίας. Τα άλλα τέσσερα είναι Σέϊρι (ταξινομώ), Σέϊτον (οργανώνω), Σέϊκέτσου (απολυμαίνω) και Σίτσουκε (διατηρώ). Στις εταιρείες όπως η Toyota και η Canon που εφαρμόζουν τα πέντε σίγμα, οι υπάλληλοι, όπου και εάν βρίσκονται στην ιεραρχία, έχουν οι ίδιοι την ευθύνη για την καθαριότητα του χώρου τους αλλά και του εξοπλισμού.


Οι Ιάπωνες μαθαίνουν εξ απαλών ονύχων να καθαρίζουν οι ίδιοι τόσο το σπίτι τους όσο και τους κοινόχρηστους χώρους. Στα σχολεία τα παιδιά χωρίζονται καθημερινά σε ομάδες και καθαρίζουν επί είκοσι λεπτά, συνήθως μετά το μεσημεριανό φαγητό, τις τάξεις τους αλλά και τους κοινόχρηστους χώρους του σχολείου, συμπεριλαμβανομένων και των τουαλετών. Έτσι μαθαίνουν από μικρά τη σημασία της καθαριότητας αλλά και το ότι αυτή αποτελεί ευθύνη και καθήκον όλων. Τα standards καθαριότητας είναι πολύ υψηλά. Συχνά αντί για σκούπες και σφουγγαρίστρες τα παιδιά καθαρίζουν το πάτωμα με σφουγγαρόπανα τα οποία μετά τη χρήση πλένονται, στεγνώνονται και φυλάσσονται επιμελώς χώρια π.χ. από τα πανιά με τα οποία καθαρίζουν τα θρανία. Κανείς δεν «λουφάρει» ενώ το σημαντικότερο είναι ότι τα παιδιά όταν αποφοιτούν, θεωρούν αυτονόητο ότι  ευθύνονται για την καθαριότητα των δημοσίων και κοινόχρηστων χώρων.



Το αίσχος του Αριστοτελείου δεν θα είχε συμβεί στην Ιαπωνία. Αντί να εκδίδουν ψηφίσματα τύπου «Δε (sic) μπορεί η καθαριότητα του ΑΠΘ να εξαρτάται από τα οικονομικά συμφέροντα του εργολάβου. Ένα μόνιμο πρόβλημα ζητά μόνιμη λύση. Είναι πάγια ανάγκη η καθαριότητα των σχολών, γι’αυτό και απαιτεί μόνιμο προσωπικό καθαριότητας, με τη μορφή πανεπιστημιακού προσωπικού.” θα καθάριζαν οι ίδιοι τον χώρο τους όπως κάνουμε όλοι στο σπίτι μας αλλά και στα γραφεία μας όταν έχει άδεια η καθαρίστρια.

"Κοινωνικό μέρισμα" - Ούτε κοινωνικό είναι ούτε μέρισμα.

Ο εμπνευστής του όρου "κοινωνικό μέρισμα" είναι προφανώς ταλαντούχος αφού δεν θα μπορούσε να περιγράψει με καλύτερες, επικοινωνιακά, λέξεις την "ψηφοθηρική μοιρασιά των κλοπιμαίων" όπως μεταφράζεται στην πραγματικότητα η εμπνευσμένη αυτή λογοπλασία. Κατ'αρχήν ο προσδιορισμός "κοινωνικό" αναμφισβήτητα δημιουργεί ωραία συναισθήματα ανθρωπιάς, αλληλοϋποστήριξης, αλληλεγγύης και απαλύνει τις ενοχές των "εχόντων" προς τους αναξιοπαθούντες.


Πόσο "κοινωνικό" είναι όμως το "βοήθημα"; Εάν λάβουμε υπόψη ότι προήλθε από την τρομακτική φορολόγηση του συνόλου του πληθυσμού μέσω του ΕΕΤΗΔΕ αλλά και της αύξησης του ΦΠΑ, δηλαδή πρακτικά το κράτος "τα πήρε από όλους", μηδενός εξαιρουμένου, θα ήταν πολύ δικαιότερο, αποτελεσματικότερο, κοινωνικά δίκαιο και ηθικότερο να είχε ελαφρύνει ισόποσα π.χ. το χαράτσι της ΔΕΗ στους ανέργους. Στην προκειμένη περίπτωση "τα πήρε από όλους" για να τα δώσει στο 10% του πληθυσμού με κριτήρια στα οποία ταιριάζει καλύτερα ο χαρακτηρισμός "ψηφοθηρικά" παρά "κοινωνικά". Το επίδομα στους ενστόλους, το οποίο πληροφορίες θέλουν να το τσεπώνουν και οι μη ένστολοι υπάλληλοι του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, είναι ιδιαίτερα άδικο αφού αμείβει, χωρίς ιδιαίτερο λόγο, ένα μικρό μέρος του πληθυσμού. Μεταξύ των ένστολων υπάρχουν χιλιάδες μάχιμοι που διακινδυνεύουν τη ζωή τους έναντι πινακίου φακής. Για κάθε έναν από αυτούς υπάρχουν τουλάχιστον πενταπλάσιοι ο οποίοι αμείβονται για να καταναλώνουν φραπέ, σε θέσεις ή/και σε στρατόπεδα τα οποία θα έπρεπε να έχουν καταργηθεί προ πολλού.


Η δεύτερη παραπλανητική λέξη είναι το "μέρισμα". Μερίδιο δηλαδή από τις προσόδους, από τα κέρδη μίας επιχείρισης ή τα θετικά αποτελέσματα μίας επένδυσης. Λέξη δηλαδή η οποία ουδόλως ταιριάζει στο προϊόν μίας άθλιας φορολογικής ληστείας η οποία έχει φέρει 2.000.000 πολίτες σε αδυναμία πληρωμής και έχει στείλει 1.500.000 εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα στην ανεργία. Μιας φορολογικής ληστείας η οποία στεγνώνει την οικονομία και στερεί από το κράτος πολλαπλάσια μελλοντικά φορολογικά έσοδα σε όρους καθαράς παρούσας αξίας για κάθε ευρώ που εισπράττεται τώρα. Το "μέρισμα" όχι μόνο δεν προήλθε από την ανάπτυξη και την παραγωγή πλούτου αλλά στην πράξη τις χαντάκωσε.

Αλλά με την συντριπτική πλειοψηφία των ψηφοφόρων να πιστεύει ότι το Άγιο Φως αναβλύζει μόνο του, μία συγκεκριμένη μέρα τον χρόνο από ένα βράχο στην Ιερουσαλήμ γιατί να μην πιστέψει ότι η μοιρασιά των κλοπιμαίων από το 100% του πληθυσμού στο 10% αυτού είναι "κοινωνικό μέρισμα";

Χάνουμε το στοίχημα των εξαγωγών

Ένα από τα ελάχιστα πράγματα στα οποία συμφωνούν οι οικονομολόγοι είναι ότι οι εξαγωγές αποτελούν τη μόνη πραγματική διέξοδο της χώρας από την κρίση. Ο τουρισμός ήδη συνεισφέρει καίρια στην οικονομία αλλά βρίσκεται ήδη σε ανεπτυγμένο, έστω άναρχα, επίπεδο με πολύ μικρότερα αναπτυξιακά περιθώρια σε σχέση με αυτά των εξαγωγών διεθνώς εμπορευσίμων προϊόντων. Παρά τη μείωση του εργασιακού κόστους και τη μερική απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, οι εξαγωγικές επιδόσεις της χώρας επιδεινώνονται συνεχώς.

Τα αίτια της πολύ κακής αυτής εξέλιξης μπορούν να αναζητηθούν στους παράγοντες που επηρεάζουν την διεθνή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής παραγωγής, εκτός βεβαίως των ισοτιμιών του ευρώ, οι οποίες όντως βρίσκονται σε επίπεδα δυσμενή για την ανάπτυξη των εξαγωγών, χωρίς όμως να μπορούμε να κάνουμε τίποτε για αυτό.

Έτσι πρώτη προτεραιότητα του οικονομικού επιτελείου θα έπρεπε να ήταν η βελτίωση των μεταβλητών από τις οποίες εξαρτάται η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων δηλαδή το εργασιακό κόστος και το σχετικό θεσμικό πλαίσιο, η ρευστότητα και το κόστος χρήματος, το κόστος της ενέργειας, η φορολογία και το κόστος της γραφειοκρατίας. Προφανώς η τεχνολογία, η καινοτομία και η γνώση διευκολύνουν την εξαγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, τα οποία μπορούν ίσως να ξεπερνούν τις υφιστάμενες αγκυλώσεις. Ακόμη όμως και στην κατηγορία αυτή, που από μόνη της δεν μπορεί να μας βγάλει από την κρίση, κάθε βελτίωση στους παραπάνω τομείς θα οδηγήσει σε πολύ μεγάλες αυξήσεις στις εξαγωγές.

1. Το εργασιακό θεσμικό πλαίσιο είναι ίσως το μόνο πεδίο στο οποίο έχουν γίνει μεταρρυθμίσεις ώστε τόσο εργοδότες όσο και εργαζόμενοι να μην είναι όμηροι συνδικαλιστικών μειοψηφιών ή της παρωδίας «μεσολάβησης» που ίσχυε. Η εξαγγελθείσα κατάργηση των εισφορών υπέρ ανενεργών οργανισμών (επίδομα στράτευσης, ΛΑΕΚ, εργατική εστία & κατοικία κλπ) από την 1η Ιουλίου είναι επίσης σημαντικό βήμα. Ωστόσο παραμένουν υψηλά το μη μισθολογικό κόστος, το κόστος διαχείρισης, οι αποζημιώσεις απόλυσης καθώς και ο ρατσιστικός διαχωρισμός εργατών - υπαλλήλων ως προς το ύψος της αποζημίωσης, η απαγόρευση, πρακτικά, των ομαδικών απολύσεων και η -παρωχημένη- ασφυκτική εμπλοκή του κράτους στις σχέσεις εργοδότη-εργαζόμενου.


2. Η ρευστότητα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην ανάπτυξη των εξαγωγών. Το Υπουργείο Οικονομικών αντί να επιστρέφει άμεσα τον οφειλόμενο ΦΠΑ στους εξαγωγείς τον χρησιμοποιεί ως πηγή δωρεάν ρευστότητας για το ίδιο, με ολέθρια αποτελέσματα. Αυτό οδηγεί τις επιχειρήσεις στο κλείσιμο λόγω ασφυξίας, ενώ οι εξαγωγείς που αντέχουν ακόμη προτιμούν να αγοράζουν πρώτες ύλες από άλλες χώρες της Ε.Ε. αντί για ελληνικές αφού οι ενδοκοινοτικές αποκτήσεις δεν επιβαρύνονται με ΦΠΑ. Το κόστος χρήματος παραμένει εξαιρετικά υψηλό ενώ το μοντέλο των «συστημικών τραπεζών» έχει οδηγήσει στην δημιουργία ενός ολιγοπωλίου και μάλιστα νομίμως μετά την αναστολή ισχύος των Ευρωπαϊκών κανόνων περί συγκέντρωσης στον κλάδο (άρθρο 2 ΦΕΚ94/19.4.12). Την ίδια στιγμή τα εργαλεία για την χρηματοδότηση των εξαγωγέων δεν λειτουργούν στην πράξη. Στην τελευταία ενδιάμεση έκθεση νομισματικής πολιτικής του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος φαίνεται ότι από τα 4,7 δις Ευρώ που είναι διαθέσιμα για προγράμματα χρηματοδότησης μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τα υπόλοιπα συμβάσεων των Σεπτέμβριο του 2013 ήταν 364 εκατομμύρια, δηλαδή το 92% παρέμεναν αδιάθετα. Σε κάθε περίπτωση το κόστος χρήματος για τον Έλληνα εξαγωγέα είναι σήμερα τέσσερις φορές υψηλότερο από αυτό του Γερμανού συναδέλφου του.



3. Το κόστος ενέργειας θέτει αυτομάτως εκτός διεθνούς αγοράς το μεγαλύτερο μέρος της βαριάς βιομηχανίας, την κλωστοϋφαντουργία (την προηγούμενη εβδομάδα έκλεισε το μεγαλύτερο εργοστάσιο υφαντουργίας που λειτουργούσε στην Ελλάδα), πολλές επιχειρήσεις της ελαφράς βιομηχανίας ενώ γενικότερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην ανάπτυξη των εξαγωγών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είδε θετικά τα μέτρα που ανακοινώθηκαν για την μείωση του κόστους ενέργειας στη βιομηχανία γιατί θεωρεί, σωστά, ότι συνιστούν στρέβλωση. Αντί να διορθωθούν οι σοβαρές εγγενείς στρεβλώσεις της αγοράς (λειτουργία της αγοράς θεσμικά, λεόντειες συμβάσεις με ιδιώτες παραγωγούς, υπέρογκο για τα σημερινά δεδομένα μισθολογικό και συνταξιοδοτικό κόστος της ΔΕΗ, διασύνδεση με νησιά) ώστε να μειωθεί το κόστος ρεύματος για όλους, η προσπάθεια αντιμετώπισης προσθέτει μία ακόμη στρέβλωση στις υφιστάμενες.



4. Η φορολογία στην Ελλάδα βρίσκεται σε μη βιώσιμα επίπεδα θυσιάζοντας, για κάθε ευρώ που εισπράττει τώρα το κράτος, πολύ μεγαλύτερα μελλοντικά φορολογικά έσοδα σε όρους καθαράς παρούσης αξίας. Οι φόροι που επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις ασχέτως κερδών (τέλη επιτηδεύματος, φόροι ακινήτων κλπ) προστίθενται αυτούσιοι, μαζί με το εξαιρετικά υψηλό διαχειριστικό κόστος συμμόρφωσης (compliance cost), στην τιμή των προϊόντων μειώνοντας αντίστοιχα την ανταγωνιστικότητα. Την ίδια στιγμή η υψηλή φορολογία και η αβεβαιότητα σχετικά με αυτήν αποτελούν ίσως το σημαντικότερο εμπόδιο για την προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων στην παραγωγή. Σε ότι αφορά το γραφειοκρατικό κόστος –τόσο σε χρήμα όσο και σε χρόνο- των εξαγωγών καθεαυτό έχουν γίνει σοβαρά βήματα με το «ηλεκτρονικό τελωνείο» ενώ η προσπάθεια της Συντονιστικής Επιτροπής για τη διευκόλυνση του διεθνούς εμπορίου (ΕΣΕ), που αποτελεί και μνημονιακή υποχρέωση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Μένει να δούμε εάν θα καταργηθούν στην πράξη μη ανταποδοτικές, συντεχνιακού χαρακτήρα, επιβαρύνσεις όπως το ΔΕΤΕ, τα υποχρεωτικά «εργατικά» στα λιμάνια, τα πιστοποιητικά φυτοϋγείας κλπ.

Υπό τις παρούσες συνθήκες αντί τα αρμόδια υπουργεία να καυχώνται για το «πρωτογενές πλεόνασμα» και την «έξοδο στις αγορές» θα έπρεπε να είχαν ανησυχήσει σφόδρα για την φθίνουσα πορεία των εξαγωγών που είναι τελικά ο πραγματικός δείκτης υγείας της οικονομίας.

Καλύτερα, αντί της ΕΡΤ, να είχε κλείσει η εφορία

Οι παλαιότεροι θυμούνται ίσως τα πρώτα βήματα αποκέντρωσης της «μηχανογράφησης», όπως λεγόταν τότε, των Τραπεζών. Κατά τη δεκαετία του '80 οι τράπεζες συνέδεσαν σταδιακά τα υποκαταστήματά τους με κεντρικό υπολογιστή καταργώντας ταυτόχρονα την χειρόγραφη τήρηση των λογαριασμών των πελατών, η οποία γινόταν τοπικά. Για τον λόγο αυτό,πριν τη σύνδεση, κάθε πελάτης μπορούσε να πραγματοποιεί άμεσα συναλλαγές αποκλειστικά στο κατάστημα όπου τηρείτο ο λογαριασμός του, ενώ το βιβλιάριο καταθέσεων αποτελούσε βασικό αποδεικτικό στοιχείο. Παρά το γεγονός ότι ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός "μηχανογραφήθηκε" πολύ αργότερα, το Υπ.Οικ. ακολούθησε μια, εκ πρώτης όψεως ανεξήγητη, πρακτική. Επέλεξε να συνεχίσει την τοπική διαχείριση των μερίδων των φορολογουμένων, αυτοτελώς σε κάθε Δημόσια Οικονομική Υπηρεσία, απόφαση που εξηγείται μόνο ιδωμένη από την πλευρά του πελατειακού κράτους και της διαφθοράς. Ακόμη και σήμερα, περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την online διασύνδεση των υποκαταστημάτων των Τραπεζών σε ενιαίο σύστημα και παρά την πίεση της τρόικας, η αντίστοιχη προσπάθεια δεν έχει ολοκληρωθεί στις εφορίες. Γενικώς ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί με ένα εξόχως αντιπαραγωγικό υβρίδιο χειρογράφων και ψηφιακών διαδικασιών, οι οποίες είναι σε μεγάλο βαθμό περιττές, απορροφούν τεράστιους πόρους σε, έστω μετρίου επιπέδου, ανθρώπινο δυναμικό και φέρνουν τους συναλλασσόμενους πολίτες σε απόγνωση. Μία απλή σύγκριση της εικόνας ενός υποκαταστήματος Τράπεζας και μίας Δ.Ο.Υ., η "δουλειά" των οποίων παρουσιάζει πολύ μεγάλες οργανωτικές και λειτουργικές ομοιότητες, θα πείσει και τον πιο δύσπιστο παρατηρητή για το βαθύτατο συστημικό πρόβλημα της εφορίας. Με τα ποσά τα οποία έχουν διατεθεί σε τεχνολογίες πληροφορικής κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών (κατά το παρελθόν "Πληροφορικών") Συστημάτων θα έπρεπε να βρίσκεται τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο με τις αντίστοιχες υπηρεσίες άλλων χωρών μελών της Ευρωζώνης. Αντιθέτως σήμερα π.χ. χρειάζονται 3-4 ημέρες για να ενημερωθούν οι βάσεις δεδομένων του Taxis με τις πληρωμές που πραγματοποιούν πολίτες και επιχειρήσεις στις τράπεζες, μία διαδικασία η οποία θα έπρεπε γίνεται αυτόματα, σε πραγματικό χρόνο. Ακόμη και διασυνδεδεμένες Δ.Ο.Υ. επικοινωνούν μεταξύ τους με συστημένες επιστολές για διαδικασίες ”που δεν είναι ακόμη on-line”. Το Υπουργείο Οικονομικών, αντί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα των core competencies, δηλαδή της βασικής ικανότητας του οργανισμού να εκτελέσει αποδοτικά το έργο του, αναπτύσσει αποσπασματικά, εισπρακτικής φύσεως εφαρμογές, όπως η κατάσχεση τραπεζικών λογαριασμών μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, όταν την ίδια στιγμή, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο είναι άγνωστο ως μέσο εξυπηρέτησης του πολίτη από την εφορία. Προβληματικές, κακοσχεδιασμένες, δυσλειτουργικές και με μέτριο επίπεδο διαθεσιμότητας είναι και οι διαδικτυακές εφαρμογές, τις οποίες αρκεί κανείς να συγκρίνει με οποιοδήποτε σύστημα ηλεκτρονικής τραπεζικής για να διαπιστώσει την υστέρησή τους. Συνολικά, από πλευράς θεσμικού πλαισίου, οργάνωσης, συστημάτων, επιχειρησιακής κουλτούρας και επιπέδου στελέχωσης (η “ανυπέρβλητη ανικανότητα του μέσου υπαλλήλου να προσανατολίσει τη δραστηριότητά του σε απρόσωπες, γενικές, αφηρημένες αρχές” για να θυμηθούμε τον Κονδύλη) είναι αμφίβολο εάν το υφιστάμενο σύστημα επιδέχεται αναδιοργάνωσης. ‘Ισως θα ήταν καλύτερα, αντί της ΕΡΤ, ο “ξαφνικός θάνατος” και η επανασύσταση να γινόταν στο Υπουργείο Οικονομικών. Με στόχο έναν νέο οργανισμό που να λειτουργεί με βάσει της αρχές της ισότητας, της δικαιοσύνης, της εξυπηρέτησης του πολίτη, της καλής πίστης, των συναλλακτικών ηθών και της αποδοτικότητας.

Άριστα εκπαιδευμένοι, πρόθυμοι και αποτελεσματικοί τελωνειακοί

Κατά την πρόσφατη αποστολή-δειγματισμό του Greekfashion στο Ισραήλ χρειάστηκε, προφανώς, να περάσουμε τα δείγματα από τελωνειακό έλεγχο ώστε να μπορούν να επιστραφούν ατελώς. Η διαδικασία γίνεται με βάση το Carnet ATA δηλαδή το δελτίο προσωρινής εισόδου δειγμάτων το οποίο σφραγίζεται σε κάθε τελωνείο, εν προκειμένω το Ελληνικό και το Ισραηλινό, κατά την είσοδο και έξοδο. Φθάνουμε λοιπόν δέκα βιοτέχνες στο τελωνείο του αεροδρομίου και αντιμετωπίζουμε έναν συνδυασμό ενόχλησης και ασχετοσύνης. Αρχικώς ασχολείται ένας τελωνειακός (οι δύο άλλες κυρίες τα λέγανε στο γραφείο) ο οποίος μας ενημέρωσε ότι τελειώνει η βάρδια και θα έφευγε στις εννέα και τέταρτο σε κάθε περίπτωση. Ευτυχώς που ήρθε ένας νεώτερος σε ηλικία υπάλληλος ο οποίος κάτι ήξερε αλλά και αυτός δυσκολεύθηκε διότι τα τελωνεία έχουν προσφάτως μηχανογραφηθεί (θεωρητικά τουλάχιστον) και τα στελέχη αναρωτήθηκαν εάν το Carnet καταχωρείται στον υπολογιστή ή όχι. Τελικώς, μηχανογράφηση-ξεμηχανογράφηση, επιστρατεύθηκε το αθάνατο (στην Ελλάδα, στις άλλες χώρες δεν υπάρχει) τεφτέρι ενισχυμένο με τα απαραίτητα ζελοτέπ (sellotape) όπου τα καρνέ πήραν αριθμό και μετά από περίπου μία ώρα φορτώσαμε τις βαλίτσες συνοδεία μίας συμπαθούς τελώνισας. Η ίδια διαδικασία στο Ισραήλ διήρκεσε ακριβώς πέντε λεπτά ενώ απασχολήθηκε ένας μόνο τελωνειακός ο οποίος ήξερε απολύτως τη δουλειά του. Κατά την επιστροφή πέσαμε σε μία τελωνειακό η οποία ήξερε να κάνει έλεγχο αλλά δεν ήξερε να συμπληρώσει τα υπόλοιπα στοιχεία με αποτέλεσμα να αρχίσουν τα τηλέφωνα και να έρθει άλλος συνάδελφος ο οποίος γνώριζε τη διαδικασία. Η προσφορά μου να τους κάνω σεμινάρια δεν έγινε αποδεκτή. Όσο περίμενα δε έπεσε το μάτι μου σε σκισμένο κίτρινο χαρτάκι κολλημένο και αυτό με ζελοτέπ που έγραφε "όποιος συνάδελφος γνωρίζει Elenxis να καταχωρήσει τα αποτελέσματα των ελέγχων". Ο εσμός των νωθρών, ανεκπαίδευτων και υπεράριθμων τελωνειακών στοιχίζει εκατομμύρια ευρώ και επιβαρύνει εξ αιτίας του ΔΕΤΕ (δικαίωμα ειδικών τελωνειακών εργασιών) τις εξαγωγές και τους πολίτες μέσω του λογαριασμού της ΔΕΗ. Οι πρόσφατες δε αλλαγές θα μειώσουν ακόμη περισσότερο τις ανάγκες σε προσωπικό, χωρίς να κινδυνεύσουν τα έσοδα από δασμούς. Μήπως αντί για μπήζει φόρους σε κατάσταση αμόκ πρέπει να αρχίσει ο κύριος Υπουργός από το νοικοκύρεμα στα του οίκου του;

taxisnet - άτσα κουστουμιά ο σακάτης

Το Taxisnet (ξανά)βούλωσε. Ο Γραμματέας Δημοσίων Εσόδων έκανε έκκληση να μην καταχωρούν οι πολίτες δηλώσεις E9 μέχρι της 20 του μηνός γιατί το σύστημα δεν μπορεί να τις δεχθεί!  Φανταστείτε το Αμερικανικό IRS ή το Βρεττανικό HMRC να κάνουν αντίστοιχη έκκληση στους πολίτες των χωρών τους. Η πλήρης αποτυχία του Υπουργείου Οικονομικών με το χρυσοπληρωμένο (ενδεχομένως και αδαμαντοπληρωμένο) Taxisnet θυμίζει το παλαιό (hence politically incorrect) ανέκδοτο με τον πελάτη που πήγε στον ράφτη να παραλάβει το κοστούμι. Το δεξί μανίκι ήταν πολύ μακρύ αλλά ο ράφτης του είπε "δεν πειράζει - εάν κρατάς λυγισμένο τον αγκώνα δεν θα φαίνεται". Το σακάκι κρέμαγε πίσω αλλά ο ράφτης του είπε "δεν πειράζει - εάν περπατάς σκυφτός δεν θα φαίνεται". Το παντελόνι ήταν πέντε δάχτυλα πάνω από το παπούτσι αλλά ο ράφτης του είπε "δεν πειράζει - εάν περπατάς με λυγισμένα τα γόνατα δεν θα φαίνεται". Βγαίνει λοιπόν ο δυστυχής από τον ράφτη και τον βλέπει ένας και λεέι "άτσα κουστουμιά ο σακάτης!"

Στουρνάρας: Εάν μειώσουμε τους φόρους μετά πως θα δίνουμε "γενναιόδωρα συνταξιοδοτικά προγράμματα" στις ΔΕΚΟ?

Ο παραλογισμός του οικονομικού επιτελείου φοβάμαι ότι έχει φθάσει σε επίπεδα στα οποία ακόμη και ο πιο τολμηρός ψυχίατρος σηκώνει τα χέρια ψηλά. Το Υπουργείο Οικονομικών στέλνει αναδρομικά φόρους δύο ετών μία ημέρα πριν την λήξη της προθεσμίας πληρωμής τους. Φόροι οι οποίοι δεν συνδέονται με το εισόδημα αλλά με την κατοχή ακινήτων και μάλιστα υπολογισμένοι με βάση "αντικειμενικές αξίες" οι οποίες είναι σήμερα πολλαπλάσιες των εμπορικών. Η ΓΓΠΣ χρειάστηκε δύο χρόνια να βγάλει τα ειδοποιητήρια (σε πολλές περιπτώσεις δεν πρόλαβε καν, ζητώντας από τους φορολογούμενους να τα "κατεβάσουν" μόνοι τους) και μόλις εδέησε να τα βγάλει έδωσε προθεσμία 24 ωρών για την πληρωμή της πρώτης δόσης. Χρονικό όριο το οποίο συμπίπτει και με τις δόσεις φόρου εισοδήματος κ.λ.π. οδηγώντας ένα πολύ μεγάλο μέρος των φορολογουμένων σε απόγνωση.

του Κώστα Μητρόπουλου από τα "Νέα"

Την ίδια στιγμή ο κ. Στουρνάρας εξανέστη όταν άρχισε η συζήτηση περί μείωσης του ειδικού φόρου στο πετρέλαιο θέρμανσης εξ αιτίας του οποίου κατά την περσινή περίοδο η κατανάλωση μειώθηκε κατά 70%, ο κόσμος πάγωσε, οι μεγάλες πόλεις μετατράπηκαν σε θαλάμους αερίων -γιατί πολλοί έκαιγαν ότι έβρισκαν για να ζεσταθούν- και όλα αυτά χωρίς να αποδώσει εισπρακτικά η τεράστια αύξηση στον φόρο. "Δεν είναι η στιγμή να μιλάμε" είπε "για μειώσεις φόρων".


Λίγες μέρες αργότερα η τρόικα επιμένει (σωστά) στο κλείσιμο και στην εκκαθάριση των Ελληνικών Αμυντικών Συστημάτων (ΕΑΣ), της ΛΑΡΚΟ και της ΕΛΒΟ γιατί δεν πείθεται (σωστά) από το "σχέδιο αναδιάρθρωσης" το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο από μία κίνηση για κερδίσει χρόνο η κυβέρνηση, με το σχετικό κόστος θα φορτώνεται στις πλάτες των φορολογουμένων. Στο επίμαχο μήνυμά του ο Ματίας Μορς γράφει "Η πρότασή σας [για τα ΕΑΣ] βασικά περιέχει ένα μάλλον γενναιόδωρο πρόγραμμα πρόωρης συνταξιοδότησης και εθελουσίας εξόδου".

Ο καθηγητής Ι. Ληξουριώτης έγραψε πρόσφατα το, πολύ διαφωτιστικό για την εν λόγω εταιρεία σχόλιο που ακολουθεί. "Για το 2008 και 2009, η εταιρεία ΕΒΟ – ΠΥΡΚΑΛ παρουσίαζε ζημιές της τάξεως των 139 και 165 εκατομμυρίων ευρώ αντίστοιχα, με το προσωπικό της να ανέρχεται σε 1.846 άτομα, εκ των οποίων το 40% υποαπασχολείτο. Το γεγονός αυτό φαίνεται ότι ενθουσίασε τόσο πολύ τον τότε διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας κ. Κωνσταντίνο Μανούσο ώστε, λίγο πριν κλείσει το 2009, την 3η Δεκεμβρίου, αφού συμβουλεύτηκε και τους πολιτικούς προϊστάμενους του) αποφάσισε να αυξήσει τις αποδοχές του προσωπικού υπογράφοντας πέντε (5) συλλογικές συμβάσεις εργασίας με τα αντίστοιχα σωματεία του προσωπικού της εταιρείας. Ήδη καταλάβατε ότι με τις συμβάσεις αυτές δεν προβλέφθηκαν μειώσεις αποδοχών αλλά αυξήσεις ύψους 5% (2% από 1.1. και 3% από 1.9.) !!! Πότε; όταν η εταιρεία και η χώρα κατέρρεε !!! Μην σπεύσει βέβαια κανείς να σκεφθεί ότι οι αμοιβές του προσωπικού ήταν ιδιαίτερα ισχνές και για το λόγο αυτό οι αυξήσεις που δόθηκαν ήταν "δίκαιες" (τι λέξη κι αυτή). Αρκεί να λάβουμε υπόψη μας ότι τον καιρό εκείνο η μέση μηνιαία μισθολογική δαπάνη υπερέβαινε τα 4.500 ευρώ. Μάλιστα, άκουσον-άκουσον, στις ίδιες συλλογικές συμβάσεις προβλέφθηκε ότι σε όσους εργαζόμενους ο βασικός μισθός (όχι το σύνολο των αποδοχών), δεν υπερέβαινε τα 1.500 ευρώ, τότε η αύξηση για το δεύτερο εξάμηνο θα ήταν αντί 3,5% (δηλαδή συνολικός μισθός μαζί με χρονοεπιδόματα και λοιπά επιδόματα, πάνω από 2.500 με 3.000 ευρώ, εθεωρείτο στην ΕΒΟ-ΠΥΡΚΑΛ "μισθός πείνας"). Και να ήταν μόνο αυτή η αύξηση που δόθηκε στο βασικό μισθό ; Όχι δα. Αυξήθηκε επίσης και το χρονοεπίδομα, αυξήθηκε και το επίδομα ευδόκιμης υπηρεσίας, αυξήθηκε και η διατακτική Χριστουγέννων-Πάσχα, αυξήθηκε και το τεχνικό επίδομα !!!"

Η αντίδραση της κυβέρνησης στις απαιτήσεις της τρόικας ήταν ότι "πρέπει να δούμε το πρόγραμμα πολιτικά και όχι από στενή λογιστική σκοπιά" o μεθερμηνευόμενον εστί: "Χρησιμοποιούμε τη στενή λογιστική σκοπιά στη φορολογία υφαρπάζοντας τις καταθέσεις, δημεύοντας πρακτικά την περιουσία των πολιτών και γονατίζοντας την πραγματική οικονομία ώστε να μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τους υπαίτιους των προβλημάτων μας "πολιτικά" προσφέροντάς τους "γενναιόδωρα πακέτα" εθελουσίας εξόδου και συνταξιοδότησης τα οποία έχουν προ πολλού εξαφανιστεί στον ιδιωτικό τομέα, οι άνεργοι του οποίου ξεπέρασαν το 1.500.000"

Είναι το ΣΔΟΕ για τα πανηγύρια;

Όταν είπα σε έναν πολύ καλό φίλο για το επεισόδιο με τον ΣΔΟΕ στην πατρίδα του, τις Αρχάνες, εξεπλάγη. “Μα”, μου είπε, “εκεί δεν είναι τσαμπουκάδες. Μου κάνει εντύπωση”. Όμως, για κάποιο λόγο, η έφοδος των αδιάφθορων (sic) στο πανηγύρι επ’ ευκαιρία της εορτής της μεταμορφώσεως του Σωτήρος εξελήφθη από τους ντόπιους ως πρόκληση (παρενθετικώς εάν αυτό συνέβαινε στα Σφακιά οι ελεγκτές μάλλον θα επέστρεφαν με έξτρα κουμπότρυπες). Στην προκειμένη περίπτωση το μείζον ζήτημα δεν είναι η αιτία που οδήγησε τα πράγματα στα άκρα ή το ποια από τις δύο πλευρές φέρει το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης.

Το ζήτημα είναι ότι, δεδομένου ότι η μη έκδοση απόδειξης δεν αποτελεί “έγκλημα”, δεν μπορεί  να αποτελεί αντικείμενο ενασχόλησης του Σώματος Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος. Στην Αγγλία η αντίστοιχη υπηρεσία ονομάζεται “Serious Fraud Office” και ασχολείται, όπως μαρτυρά και το όνομά της, με σοβαρές υποθέσεις οικονομικής απάτης και όχι με το κατά πόσον το παμπ Spaniards Inn έκοψε απόδειξη. Εκεί τα καταστήματα δεν έχουν υποχρέωση να εκδίδουν αποδείξεις και εξαιρούνται του καθεστώτος ΦΠΑ εάν έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών κάτω από τις 77.000 χιλιάδες στερλίνες. Τα καταστήματα λιανικής μπορούν να ενταχθούν σε μία από τις απλές μεθοδολογίες ΦΠΑ όπως π.χ. υπολογισμός με βάση τις ημερήσιες εισπράξεις και την κατανομή των πωλήσεων σε κάθε συντελεστή με βάση τα τιμολόγια αγορών. Για τις μεγάλες εταιρείες με τζίρο άνω των 100 εκ. στερλινών η εκεί εφορία δίνει τη δυνατότητα να συμφωνηθεί ειδικό σύστημα διαχείρισης στα πλαίσια των αναγκών της εταιρείας ενώ υπάρχει και η επιλογή ο ΦΠΑ, π.χ. στην περίπτωση των χονδρικών πωλήσεων, να καταβάλλεται όταν εισπράττεται και όχι με την έκδοση του τιμολογίου. Μικρής έκτασης φοροδιαφυγή υπάρχει και στην Αγγλία. Επειδή όμως το οικονομικό και κοινωνικό κόστος της σύλληψής της είναι ασύμφορο το Υπουργείο Οικονομικών δεν ασχολείται με αυτήν. Ειδικότερα ο Αγγλικός ΣΔΟΕ επιλαμβάνεται υποθέσεων απάτης πολλών εκατομμυρίων με κριτήριο πάντα την αποτελεσματικότητα. Για παράδειγμα αποφάσισε να μην αναζητήσει τα κλεμμένα χρήματα στην πολύκροτη υπόθεση Polly Peck, ύψους 29 εκατομμυρίων λιρών, διότι ήταν εξαιρετικά αμφίβολη η ανάκτηση μέρους των απωλειών του κράτους. Έτσι, παρά τον εξαιρετικά πολιτικά ευαίσθητο χαρακτήρα της υπόθεσης, ανακοίνωσε ότι το εκτιμώμενο κόστος ανάκτησης ήταν δυσανάλογο με την εκτιμώμενη εισπραξιμότητα και την έθεσε στο αρχείο. (βλ. σχετικό άρθρο της Guardian)

Στη χώρα μας η συμμόρφωση με το φορολογικό σύστημα είναι από εξαιρετικά δύσκολη έως αδύνατη. Ειδικά στους ελεύθερους επαγγελματίες η λογική των αρχών είναι “ξέρω ότι με κλέβουν γι’αυτό και θα αυξήσω τους φόρους (τέλος επιτηδεύματος, μηδενικό αφορολόγητο, υψηλότεροι συντελεστές κλπ) για να ρεφάρω”. Έτσι στις περιπτώσεις εντατικού ελέγχου μίας τέτοιας επιχείρισης το αποτέλεσμα συχνά είναι το κλείσιμό της.

Το σημερινό φορολογικό σύστημα θυμίζει κάτι παρανοϊκές πινακίδες της τροχαίας στην παλαιά Εθνική οδό Αθήνας-Θεσσαλονίκης που ξαφνικά από τα 120 χιλιόμετρα έπρεπε να “κατεβάσει” ο οδηγός στα 50 για τη διασταύρωση. Εκεί περίμενε το τοπικό αστυνομικό όργανο για να κόψει κλήση στους Αθηναίους και τους Θεσσαλονικείς. Ορισμένοι εξαιρετικά άτυχοι πλήρωναν το τίμημα της μη συμμόρφωσης. Τότε γνωστός δημοσιογράφος είχε κάνει τη διαδρομή τηρώντας ευλαβικά τα όρια και χρειάστηκε 9 ώρες. Με δεδομένο ότι η πιθανότητα να πάρει κανείς κλήση ήταν μικρή, αφού τα σημεία όπου την “έστηναν” ήταν γνωστά, το 100% των οδηγών παρανομούσε.

Σήμερα το κράτος δεν έχει τα χρήματα να κάνει ελέγχους σε επίπεδο που θα λειτουργούσε αποτρεπτικά. Ακόμη και εάν τα είχε, το κόστος των ελέγχων θα ήταν δυσανάλογο των εσόδων. Αλλά στη χώρα μας βλέπετε, αντί το ΣΔΟΕ να ασχολείται με τη λίστα Λαγκάρντ, κυνηγάει τα πανηγύρια. Όχι τυχαία γιατί εν προκειμένω βρίσκεται στον φυσικό του χώρο.

του Ανδρέα Πετρουλάκη από την "Καθημερινή"

Και όμως η φορολογική συνείδηση δεν υπάρχει καν ως έννοια

Ο ΓΓ Δημοσίων Εσόδων έκανε πρόσφατα την ακόλουθη δήλωση "Με την έμπρακτη βοήθεια των πολιτών, θα ξεπεράσουμε ως φορολογικές αρχές της χώρας  τα όποια προβλήματα και θα ολοκληρώσουμε με επιτυχία το βαρυσήμαντο έργο που μας έχει ανατεθεί. Κλειδί στην προσπάθεια αυτή είναι η εμπέδωση φορολογικής συνείδησης από όλους μας".

O όρος «φορολογική συνείδηση» είναι εγγενώς λάθος νοηματικά. Η έννοια της συνείδησης ταυτίζεται με την συνειδητότητα η οποία υπάρχει στο σύνολο των φοροφυγάδων. Για παράδειγμα ο υδραυλικός που δεν δίνει απόδειξη το κάνει απολύτως συνειδητά. Έτσι με τον όρο «φορολογική συνείδηση» το Υπουργείο Οικονομικών στην πραγματικότητα εννοεί την φορολογική «ευσυνειδησία» δηλαδή την συνέπεια και την υπευθυνότητα.

Ακόμη όμως και εάν δεχθούμε ότι το ζητούμενο είναι η «ευσυνειδησία» και όχι η «συνείδηση» η προσπάθεια «εμπέδωσής» της είναι εκ προοιμίου καταδικασμένη σε αποτυχία. Η φορολογική συμμόρφωση είναι κατ’ αρχήν αυστηρά οικονομική υπόθεση. Στον βαθμό που θα δεχθούμε την έννοια του homo economicus, η πληρωμή ή όχι των φόρων εξαρτάται μόνο από το τι συμφέρει οικονομικά τον φορολογούμενο. Για παράδειγμα εάν η πιθανότητα να συλληφθεί ο φοροφυγάς είναι μικρή και η ανταμοιβή μεγάλη (ένας υδραυλικός αποδίδει σε ΦΠΑ και φόρο εισοδήματος τουλάχιστον το 40% που εισπράττει εάν εκδώσει απόδειξη) τότε η φοροδιαφυγή είναι απολύτως ορθολογική συμπεριφορά. Όταν δηλαδή το κόστος της συμμόρφωσης είναι δυσβάσταχτο και η πιθανότητα να υποστεί κανείς αρνητικές συνέπειες εκ της μη συμμόρφωσης μικρή, ακόμη και ο πιο «φορολογικά ευσυνείδητος» πολίτης θα φοροδιαφύγει, εφόσον μπορεί. Όταν η συνολική επιβάρυνση ενός ελεύθερου επαγγελματία (ΦΠΑ, φόρος εισοδήματος, τέλος επιτηδεύματος, εισφορά αλληλεγγύης, εισφορές ΟΑΕΕ) ξεπερνά το 60% για το μη ευκαταφρόνητο σήμερα εισόδημα των 25.000 Ευρώ, αφήνοντας του «στην τσέπη» λιγότερο από 10.000 Ευρώ, δεν μπορούμε να μιλάμε για «φορολογική ευσυνειδησία». Όταν η αποσυνδεδεμένη από το εισόδημα φορολογία ακινήτων έχει οδηγήσει εκατοντάδες χιλιάδες φορολογούμενους (για το 2014 η πρόβλεψη της τρόικας είναι ότι το 30% δεν θα πληρώσει) σε αντικειμενική αδυναμία συμμόρφωσης, δεν μπορούμε να μιλάμε για «φορολογική ευσυνειδησία» αλλά για «φορολογικά ασυνείδητο» Υπουργείο Οικονομικών.

To μοντέλο του homo economicus έχει δεχθεί κριτική στον βαθμό που θεωρεί ότι ο άνθρωπος λειτουργεί απόλυτα ορθολογικά αποκλειστικά με βάση την σχέση κόστους/οφέλους των πράξεών του. Ένα πολύ ενδιαφέρον paper (Frey, Torgler 2006) εισάγει την έννοια του «φορολογικού φρονήματος» (tax morale) ως εξαρτώμενης μεταβλητής την οποία συνέδεσε εμπειρικά με το πώς αντιλαμβάνεται ο φορολογούμενος τον βαθμό συμμόρφωσης των άλλων φορολογουμένων (όσο μεγαλύτερη πιστεύει ότι είναι η φοροδιαφυγή τόσο περισσότερο θα φοροδιαφύγει και ο ίδιος) αλλά και με την ποιότητα των θεσμών δηλαδή τον βαθμό στον οποίο ο πολίτης έχει «φωνή», η κυβέρνηση λογοδοτεί σε αυτόν, την ύπαρξη πολιτικής σταθερότητας και την απουσία βίας, την αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης, την ποιότητα της νομοθεσίας και των ρυθμίσεων, την ύπαρξη κράτους δικαίου και τον βαθμό στον οποίο αντιμετωπίζεται η διαφθορά.

Εάν λοιπόν ο κος Θεοχάρης θέλει να τονώσει το φορολογικό φρόνημα θα χρειαστεί κατ’αρχήν να σχεδιάσει εκ του μηδενός ένα απλό, εύκολο φορολογικό σύστημα το οποίο αντιμετωπίσει όλους τους πολίτες με τον ίδιο τρόπο, μη εξαιρώντας κανέναν (π.χ. εφοπλιστή η βουλευτή) και εφαρμόζοντας τους ίδιους συντελεστές σε όλους, ανεξαρτήτως της πηγής του εισοδήματός τους. Στη συνέχεια θα πρέπει να αντιμετωπίσει τη διαφθορά, την παραλυσία της δικαιοσύνης, και την έλλειψη διαφάνειας, λογοδοσίας και αποτελεσματικότητας της κυβέρνησης.

Αντ’ αυτού πιπιλάει την γκεμπελική καραμέλα περί «φορολογικής συνείδησης» συνεχίζοντας το ολέθριο λάθος των προκατόχων του που διέσυραν συστηματικά τους ελεύθερους επαγγελματίες ως φοροφυγάδες προκειμένου να κερδίσουν την εύνοια των μισθωτών (όσων έχουν απομείνει), πράγμα το οποίο με βάση την εμπειρική έρευνα τελικά τροφοδοτεί περαιτέρω τη φοροδιαφυγή.

* Δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 10ης Αυγούστου 2013 της "Καθημερινής"