Τα κοινωνικά αγαθά ως φερετζές

Μία από τις πιο κακοποιημένες έννοιες στην Ελλάδα είναι αυτές του "δημόσιου" και "κοινωνικού" αγαθού. 'Ετσι σάλο ξεσήκωσε η δήλωση ενός μάλλον γραφικού κυβερνητικού βουλευτή ότι «Κοινωνικό αγαθό είναι μόνο το νερό. Τίποτα άλλο. Μπορείς να ζήσεις και χωρίς ενέργεια. Μπορείς να πας σε ένα χωριό και να ζεις με τη λάμπα που ανάβαμε παλιά, δεν χρειάζεται το ρεύμα να το έχεις πάντα. Άρα λοιπό (sic) το ρεύμα δεν είναι κοινωνικό αγαθό».



Η έννοια του κοινωνικού αγαθού στην πραγματικότητα ταυτίζεται με αυτήν της κοινωνικής πολιτικής με το "αγαθό" να έχει εν προκειμένω μικρή σημασία. Κοινωνικά αγαθά στην υποσαχάρια Αφρική είναι τα προφυλακτικά που διανέμονται δωρεάν προκειμένου να ελεγχθεί το ΑIDS. Στην περίπτωση του ηλεκτρικού ρεύματος μία πολιτική αρνητικού φόρου εισοδήματος (δηλαδή επιδόματος) σε πολίτες με πολύ χαμηλό ή μηδενικό εισόδημα θα τους επέτρεπε να αγοράσουν ρεύμα από μία ανταγωνιστική αγορά ή οποιοδήποτε άλλο αγαθό έχει για αυτούς προτεραιότητα. Σε κάθε περίπτωση το "κοινωνικό αγαθό" δεν είναι δημόσιο αγαθό και η δωρεάν διάθεσή του σε μία ομάδα του πληθυσμού γίνεται εξόδοις των υπολοίπων. Έξοδα τα οποία είναι μάλιστα σημαντικά υψηλότερα από τα οφέλη των δικαιούχων διότι επιβαρύνονται με σημαντικό κόστος συλλογής φόρων και διαχείρισης των διαφόρων προγραμμάτων.



Σε αντίθεση με το "κοινωνικό αγαθό" η έννοια του οποίου είναι μάλλον νεφελώδης, στην οικονομική επιστήμη υπάρχει ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για τα "δημόσια αγαθά" τον οποίο οφείλουμε στον Πολ Σάμουελσον. Ο κορυφαίος αυτός οικονομολόγος χαρακτηρίζει δημόσια αγαθά αυτά για τα οποία α) δεν μπορεί να αποκλειστεί κάποιος από την κατανάλωσή τους (non-excludable) και β) η κατανάλωσή τους από έναν ή περισσότερους επιπλέον καταναλωτές δεν συνεπάγεται επιπρόσθετο κόστος. Χαρακτηριστικά παραδείγματα δημοσίων αγαθών είναι ο αέρας, ο δημοτικός φωτισμός, η άμυνα κ.λ.π. Είναι προφανές λοιπόν ότι το ηλεκτρικό ρεύμα είναι κλασσική περίπτωση ιδιωτικού και όχι δημόσιου αγαθού.



Στον βαθμό που η κοινωνική πολιτική δεν αποτελεί αρμοδιότητα μίας εταιρείας παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος η επίκληση της έννοιας του κοινωνικού αγαθού από τους χρυσοπληρωμένους συνδικαλιστές της ΔΕΗ συνεχίζει μία μακρά παράδοση που θέλει τις συντεχνίες στην Ελλάδα να μην έχουν το θάρρος να πουν ειλικρινώς ότι μάχονται για τα προνόμιά τους, αλλά προσπαθούν ματαίως να μας πείσουν ότι αγωνίζονται για τα συμφέροντα αυτών που κατά κανόνα ξεπουπουλιάζουν, είτε πρόκειται για καταναλωτές είτε για επιχειρήσεις. Κορυφαία περίπτωση υποκρισίας είναι αυτή του υπόδικου συνδικαλιστή Φωτόπουλου ο οποίος, προκειμένου να αποφύγει τις βαρύτατες διατάξεις περί καταχραστών του Δημοσίου, επιχειρηματολογεί (σωστά) με πολυσέλιδο υπόμνημα υπέρ του ιδιωτικού χαρακτήρα της ΔΕΗ.



Έτσι στην περίπτωση του ρεύματος η κοινωνικότερη δυνατή πολιτική θα ήταν η εξασφάλιση χαμηλού κόστους ρεύματος (μέσω του εξορθολογισμού του κόστους μισθοδοσίας και συντάξεων της ΔΕΗ, των επενδύσεων σε αποδοτικές μονάδες και στη διασύνδεση των νησιών, της πραγματικής απελευθέρωσης της αγοράς κλπ) το οποίο αποτελεί, μεταξύ άλλων, προϋπόθεση για την ανασύσταση της παραγωγικής βάσης της χώρας και για την αύξηση των εξαγωγών. Δηλαδή για την έξοδο από την κρίση.

Όταν παρεκκλίνει το κράτος ακολουθεί και ο πολίτης

Χθές (27.6) η Καθημερινή έγραφε ότι η κυβέρνηση προχώρησε σε "Τροπολογία για τη χορήγηση ασφαλιστικής ενημερότητας στο «ΕΡΡΙΚΟΣ ΝΤΥΝΑΝ»". Λίγες εβδομάδες πριν είχε πράξει το ίδιο για το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών ενώ ιστορικά υπάρχουν δεκάδες, ίσως και εκατοντάδες αντίστοιχα παραδείγματα. Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά στο παρανοϊκό φαινόμενο η εφορία να αρνείται τη χορήγηση φορολογικής ενημερότητας σε επιχειρήσεις που έχουν μη ληξιπρόθεσμες οφειλές (π.χ. ρύθμιση) ή σε επιχειρήσεις που οφείλουν στην εφορία γιατί δεν τις έχει πληρώσει κάποιος κρατικός φορέας και την ίδια στιγμή η κυβέρνηση να χορηγεί χαριστικά και "κατά παρέκκλιση" φορολογική ενημερότητα σε ένα αμαρτωλό "δικό της παιδί". Έτσι λοιπόν η συνήθης πρακτική της εφορίας οδηγεί κατά τα λοιπά βιώσιμες επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα σε κλείσιμο και τους εργαζόμενους σε αυτές στο δρόμο ενώ ταυτόχρονα διατηρεί "παρά φύση" στη ζωή μία επιχείριση "κουβά ρουσφετολογικών προσλήψεων" η οποία οδηγήθηκε σε αδιέξοδο εξ αιτίας κυρίως του υπεράριθμου προσωπικού της.


Η ηθική φιλοσοφία θεωρεί ότι το κράτος δεν δικαιούται να παρανομεί, αντιθέτως με τον πολίτη (ή την επιχείριση) η οποία μπορεί να παρανομεί αναλαμβάνοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο να υποστεί τις συνέπειες των πράξεών του/ης. Στην Ελλάδα το κράτος κουρελιάζει καθημερινά κάθε έννοια ηθικής, δεοντολογίας και δικαιοσύνης απαιτώντας ταυτόχρονα από τον πολίτη να είναι συνεπείς στις (συχνά παρανοϊκές) απαιτήσεις του.


Η σημερινή μας οικονομική (και γενικότερη) κατάντια οφείλεται κυρίως στους κακούς θεσμούς και στην έλλειψη σεβασμού σε αυτούς, κατ'αρχήν από το ίδιο το κράτος και δευτερευόντως από τους πολίτες. Μετά το ξέσπασμα της κρίσης αντί να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα στη ρίζα του (αρχίζοντας από το Σύνταγμα της χώρας) τόσο η κυβέρνηση, όσο δυστυχώς και η δικαιοσύνη,  εξευτελίζουν συνεχώς τους θεσμούς, σπρώχνοντας τη χώρα όλο και βαθύτερα στο τέλμα.

*βλέπε επίσης το έξοχο άρθρο ("Θεσμική Αναξιοπιστία") του Διομήση Σπινέλλη 

Μπορούμε να ράβουμε ρούχα στην Ελλάδα;

Ο "Δήκτης" της Καθημερινής της περασμένης Κυριακής 22.6 γράφει

"Αληθινό γεγονός που διαδραματίστηκε πριν από λίγους μήνες με πρωταγωνιστή ομογενή επιχειρηματία που αποφάσισε να επενδύσει στην Ελλάδα. Ο στόχος του ήταν να παράγει τζιν παντελόνια, με την ένδειξη Made In Greece, και να τα εισάγει στην αμερικανική ήπειρο προς πώληση. Αναζήτησε λοιπόν τοπικό partner για να πραγματοποιήσει την παραγγελία. Και κάπου εδώ αρχίζει η παράνοια της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Αφού ζήτησε τη βοήθεια υψηλόβαθμων στελεχών του υπ. Οικονομικών, συναντήθηκε με την ένωση κλωστοϋφαντουργών αλλά και με αντίστοιχες ενώσεις της Βορείου Ελλάδος για να βρεθεί εταιρεία. Η απάντηση ήταν η εξής: Μπορούμε να εκτελέσουμε την παραγγελία σας, αλλά μέσω των μονάδων μας που έχουν μετεγκατασταθεί στη Βουλγαρία. Ο ομογενής τα παράτησε και στράφηκε στην παραγωγή κάππαρης..."

Νομίζω ότι η επιλογή του ομογενούς ήταν άριστη δεδομένου ότι η ελληνική κάππαρη έχει ιδιαίτερα θετικά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά λόγω του terroir και, με το κατάλληλο μάρκετινγκ, μπορεί να εξασφαλίσει υψηλές τιμές. Αντιθέτως το ελληνικής ραφής τζιν δεν έχει καμία απολύτως ποιοτική διαφορά από το ραμμένο στη Βουλγαρία (ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα) όπου το εργατικό κόστος είναι το 1/5 του ελληνικού. Η παραγωγή ενδυμάτων στην Ελλάδα, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, έχει καταστεί οικονομικά ασύμφορη εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία και παραμένει απαγορευτικά ακριβή παρά την μείωση του βασικού μισθού. Αυτό με το οποίο ενδεχομένως θα έπρεπε να ασχοληθεί o "δήκτης" είναι το ότι πλέον δεν παράγουμε ούτε ένα μέτρο ύφασμα τζιν παρά το ότι κάτι τέτοιο θα ήταν εφικτό, εάν το υψηλό ενεργειακό κόστος και η ασυνέπεια του Υπουργείου Οικονομικών στην επιστροφή ΦΠΑ δεν είχαν κλείσει πρόσφατα και την τελευταία εταιρεία του κλάδου.


Εδώ λοιπόν τόσο οι ενώσεις του κλάδου όσο και οι επιχειρήσεις έδωσαν στον ομογενή την καλύτερη δυνατή συμβουλή και τον προστάτευσαν από μία βεβαία αποτυχία. Εν προκειμένω πρέπει να αναζητήσουμε το στοιχείο του παρανοϊκού όχι στην ελληνική επιχειρηματικότητα αλλά στην δημοσιογραφία.

Εδώ καράβια χάνονται και ο Ελληνάρας χτενίζεται

Αίσθηση προκάλεσε το γεγονός ότι οι Ιάπωνες καθάρισαν μόνοι τους το στάδιο μετά το τέλος του αγώνα εναντίον της Ακτής του Ελεφαντοστού στο Μουντιάλ. Η συγκεκριμένη είδηση κυκλοφόρησε ευρέως το διαδίκτυο και σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως στην Ελλάδα. Τα περισσότερα σχόλια ήταν του τύπου “Eκεί πεινάνε οι άνθρωποι, ζουν σε παραπήγματα και διαδηλώνουν. Αυτό μάρανε τους Γιαπωνέζους ή νομίζουν έτσι ότι θα μας διδάξουν πολιτισμό. Ας τα διάλα (sic)”.


Οι Ιάπωνες δεν πήγαν να διδάξουν τίποτε. Απλώς έτσι έχουν μάθει (βλ. Οι καθαρίστριες στην Ιαπωνία”. Η αντίδραση όμως του διαδικτυακού Neograeculum Balkanski (Νεογραικύλος ο Βαλκανικός) επιτρέπει την εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων.


Κατ’αρχήν κανείς δεν δικαιούται –ούτε μπορεί άλλωστε- να διδάξει πολιτισμό στους απευθείας απογόνους του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα. Όταν εμείς ανακαλύψαμε τη δημοκρατία αυτοί τρώγανε βελανίδια και ζούσαν στα δέντρα. Παρενθετικώς εδώ ταιριάζει η περίφημη ατάκα ενός Αθηναίου τουρίστα στην Κνωσσό, ο οποίος, όταν η ξεναγός είπε «εδώ είναι τα πρώτα λουτρά στην Ευρώπη» απάντησε «και τα τελευταία στην Κρήτη».


Η δεύτερη ουσιώδης διαπίστωση είναι η κλασσική αντίδραση του νεογραικύλου σε κάθε πρόοδο και αλλαγή: «Μα αυτό σε μάρανε όταν [εδώ μπαίνει κάτι συνήθως άσχετο αλλά πάντα μεγαλύτερο]». Η εναλλακτική εκδοχή είναι «μα αυτό θα μας λύσει το πρόβλημα;». Προφανώς η γνωστή παροιμία «εδώ καράβια χάνονται και η γριά (ή κάτι άλλο) χτενίζεται» είναι σοφή. Αναφέρεται όμως σε ενέργειες οι οποίες έχουν κόστος ευκαιρίας σε σχέση με ένα μεγαλύτερο, και περισσότερο επείγον ζήτημα. Το ότι καθάρισαν οι Ιάπωνες το στάδιο στο Μουντιάλ δεν είχε κανένα κόστος ευκαιρίας ως προς το μεγαλύτερο πλην εντελώς άσχετο ζήτημα του επιπέδου διαβίωσης στην Βραζιλία. Ομοίως όταν πάει να γίνει οποιαδήποτε μεταρρύθμιση στην Ελλάδα η αντίδραση είναι «μα αυτό (π.χ. η απελευθέρωση των ταξί) θα μας βγάλει από την κρίση;». Προφανώς όχι. Για να βγούμε από την κρίση χρειάζεται μία κρίσιμη μάζα μεταρρυθμίσεων και αποφάσεων τις οποίες δεν θα πάρουμε ποτέ εάν σκεφθούμε ότι καμία από αυτές μεμονωμένα δεν θα λύσει το πρόβλημα.

Οι καθαρίστριες στην Ιαπωνία

Με αφορμή το έπος των τεθέντων σε διαθεσιμότητα καθαριστριών του Υπουργείου Οικονομικών αλλά και την μετάλλαξη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου σε εστία (φυσικής) μόλυνσης λόγω εμπλοκής στην αντίστοιχη εργολαβία, θυμήθηκα ότι πολλές εταιρείες στην Ιαπωνία δεν απασχολούν καθαρίστριες. Ακολουθούν την αρχή του “Σέϊσο” που σημαίνει “καθαρίζω” και αποτελεί ένα από τα πέντε “σίγμα” που τηρούνται στον χώρο εργασίας. Τα άλλα τέσσερα είναι Σέϊρι (ταξινομώ), Σέϊτον (οργανώνω), Σέϊκέτσου (απολυμαίνω) και Σίτσουκε (διατηρώ). Στις εταιρείες όπως η Toyota και η Canon που εφαρμόζουν τα πέντε σίγμα, οι υπάλληλοι, όπου και εάν βρίσκονται στην ιεραρχία, έχουν οι ίδιοι την ευθύνη για την καθαριότητα του χώρου τους αλλά και του εξοπλισμού.


Οι Ιάπωνες μαθαίνουν εξ απαλών ονύχων να καθαρίζουν οι ίδιοι τόσο το σπίτι τους όσο και τους κοινόχρηστους χώρους. Στα σχολεία τα παιδιά χωρίζονται καθημερινά σε ομάδες και καθαρίζουν επί είκοσι λεπτά, συνήθως μετά το μεσημεριανό φαγητό, τις τάξεις τους αλλά και τους κοινόχρηστους χώρους του σχολείου, συμπεριλαμβανομένων και των τουαλετών. Έτσι μαθαίνουν από μικρά τη σημασία της καθαριότητας αλλά και το ότι αυτή αποτελεί ευθύνη και καθήκον όλων. Τα standards καθαριότητας είναι πολύ υψηλά. Συχνά αντί για σκούπες και σφουγγαρίστρες τα παιδιά καθαρίζουν το πάτωμα με σφουγγαρόπανα τα οποία μετά τη χρήση πλένονται, στεγνώνονται και φυλάσσονται επιμελώς χώρια π.χ. από τα πανιά με τα οποία καθαρίζουν τα θρανία. Κανείς δεν «λουφάρει» ενώ το σημαντικότερο είναι ότι τα παιδιά όταν αποφοιτούν, θεωρούν αυτονόητο ότι  ευθύνονται για την καθαριότητα των δημοσίων και κοινόχρηστων χώρων.



Το αίσχος του Αριστοτελείου δεν θα είχε συμβεί στην Ιαπωνία. Αντί να εκδίδουν ψηφίσματα τύπου «Δε (sic) μπορεί η καθαριότητα του ΑΠΘ να εξαρτάται από τα οικονομικά συμφέροντα του εργολάβου. Ένα μόνιμο πρόβλημα ζητά μόνιμη λύση. Είναι πάγια ανάγκη η καθαριότητα των σχολών, γι’αυτό και απαιτεί μόνιμο προσωπικό καθαριότητας, με τη μορφή πανεπιστημιακού προσωπικού.” θα καθάριζαν οι ίδιοι τον χώρο τους όπως κάνουμε όλοι στο σπίτι μας αλλά και στα γραφεία μας όταν έχει άδεια η καθαρίστρια.

Ο Θεοχάρης εκτελούσε εντολές όπως κάθε καλός δήμιος

Υπήρξα γενικώς επικριτικός στον προσφάτως εξαναγκασθέντα (άραγε πώς;) σε παραίτηση Γενικό Γραμματέα Δημοσίων Εσόδων. Αν και ικανός στο αντικείμενό του -θα μπορούσε να είναι ένας πολύ καλός Γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων- δεν διέθετε την ωριμότητα, την εμπειρία, την ευρύτητα σκέψης και το gravitas για την θέση. Υπήρξε ιδιαίτερα αποτελεσματικός αλλά προς τη λάθος κατεύθυνση (χωρίς να φταίει) ενώ έκανε λίγα ώστε να αντιμετωπίσει τα ουσιαστικά διαρθρωτικά και οργανωτικά προβλήματα του οργανισμού που του ανατέθηκε, λειτουργώντας αποκλειστικά με κριτήριο τις βραχυπρόθεσμες εισπράξεις. Υπερεκτέθηκε στα μέσα μαζικής ενημέρωσης γεγονός το οποίο συνέβαλε τελικώς στην καρατόμησή του αφού δάνεισε το πρόσωπό του στην άθλια κυβερνητική φορολογική πολιτική.

Τον περασμένο Αύγουστο είχα γράψει στην Καθημερινή έναν άρθρο με αφορμή την ακόλουθη δήλωση που είχε κάνει: «Με την έμπρακτη βοήθεια των πολιτών, θα ξεπεράσουμε ως φορολογικές αρχές της χώρας τα όποια προβλήματα και θα ολοκληρώσουμε με επιτυχία το βαρυσήμαντο έργο που μας έχει ανατεθεί. Κλειδί στην προσπάθεια αυτή είναι η εμπέδωση φορολογικής συνείδησης απ όλους μας». Φαίνεται ότι το διάβασε αφού δεν χρησιμοποίησε έκτοτε τον όρο "φορολογική συνείδηση".


Το πρόβλημα δεν ήταν ο αποπεμφθείς, παρά το ότι μάλλον ήταν κατώτερος των απαιτήσεων της θέσης του. Κλήθηκε να εφαρμόσει μία άθλια φορολογική πολιτική η οποία συνέθλιψε τη μεσαία τάξη, έκλεισε εκατοντάδες χιλιάδες επιχειρήσεις -αρκετές από τις οποίες θα ήταν βιώσιμες παρά την κρίση- και οδήγησε το 1/3 του πληθυσμού σε αδυναμία πληρωμής φόρων και ενδεχομένως οριστικά εκτός οικονομικής δραστηριότητας. Αντί να καταργήσει π.χ. την παράλογη δυνατότητα συνταξιοδότησης των 50χρονων μητέρων ανήλικων τέκνων οι οποίες κοστίζουν περισσότερο από 250.000 ευρώ το κεφάλι στους φορολογούμενους, να εξορθολογίσει της συντάξεις της ΔΕΗ, ΟΤΕ, των δικαστικών, τις παροχές σε άγαμες θυγατέρες, να απολύσει αντί να συνταξιοδοτήσει τους περιττούς υπαλλήλους στο Δημόσιο, και να επανιδρύσει το κράτος η κυβέρνηση Σαμαρά επέλεξε να φορολογήσει μέχρι θανάτου την ιδιωτική οικονομία προκειμένου να συντηρήσει τους πελάτες (οι οποίοι μάλιστα για να τον ευχαριστήσουν ψήφισαν όλοι τον Τσίπρα). Ο Θεοχάρης ήταν απλώς ο δήμιος που εκτελούσε την αποστολή του. Οι ευθύνες πρέπει να αναζητηθούν στους εντολείς του.

Φορολογική μυωπία

Στους εκτυπωτές και στα ξυραφάκια οι περισσότεροι καταναλωτές πέφτουν θύματα της συνήθους πρακτικής των προμηθευτών να προσφέρουν σε πολύ χαμηλές τιμές τον εξοπλισμό και στη συνέχεια να «γδέρνουν» τους πελάτες δια των πανάκριβων αναλωσίμων. Γι’αυτό οι νουνεχείς αποφασίζουν με κριτήριο το κόστος του προϊόντος καθ’όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του. Δυστυχώς το οικονομικό επιτελείο δεν ακολουθεί την ίδια διαδικασία αξιολόγησης κατά την επιβολή φόρων ή επιπλέον υποχρεώσεων αναφορών (reporting) σε πολίτες και επιχειρήσεις. Κάθε νέος φόρος ή υποχρέωση αντιμετωπίζεται αυτοτελώς ως προς την «απόδοσή» του χωρίς να συνυπολογίζεται η συνολική φοροδοτική ικανότητα, η αλλεπίδραση με άλλους φόρους ή οι επιπτώσεις στην οικονομία και στα μελλοντικά φορολογικά έσοδα σε όρους καθαράς παρούσας αξίας.

Για τον φορολογούμενο το σύνολο των φόρων, ασχέτως του ονόματος καθενός εξ αυτών, αφαιμάσσει το ίδιο πορτοφόλι ή το ίδιο ταμείο στην περίπτωση μιάς επιχείρισης. Γι’αυτό το λόγο είναι άστοχο να εξετάζει κανείς μεμονωμένα τη φοροδιαφυγή, π.χ. στον Φ.Π.Α. ή την επιβολή ενός νέου φόρου χωρίς να λαμβάνει υπ’όψη την συνολική φοροδοτική ικανότητα του πολίτη ή του επιτηδευματία. Όπως και στην περίπτωση της «φοροδιαφυγής» στα καύσιμα, η οποία απεδείχθη πολύ μικρότερη από τα υπέρογκα ποσά που διαβάζαμε στον τύπο, έτσι και η συνολική «φοροδιαφυγή» είναι αντιστοίχως ελάχιστη εάν την δούμε στα πλαίσια της αντικειμενικής συνολικής φοροδοτικής ικανότητας πολιτών και επιχειρήσεων.

Δεδομένου ότι όλοι οι φόροι βαρύνουν την ίδια τσέπη κάθε νέος φόρος ή κάθε αλλαγή αλληλεπιδρούν με τους υφιστάμενους. Ένα από τα σοβαρότερα λάθη που έκαναν το οικονομικό επιτελείο και η τρόικα στο πρώτο μνημόνιο, το οποίο π.χ. εμφάνιζε ισόποσα τα έσοδα από την έκτακτη εισφορά στις επιχειρήσεις σε βάθος τριετίας, ήταν ότι αντιμετώπισαν κάθε φόρο αυτοτελώς. Σε μελέτη της, η Alpha Bank αναφέρει ότι «στην περίπτωση της φορολογίας της ακίνητης περιουσίας στην Ελλάδα επικρατεί ένα πραγµατικό κοµφούζιο µε τα διάφορα νέα φορολογικά µέτρα να αποφασίζονται χωρίς εξασφάλιση της δυνατότητας επιβολής τους και χωρίς να εξετάζεται η σχέση τους µε προϋπάρχοντα µέτρα που ήδη επιβαρύνουν τα ακίνητα για τον ίδιο σκοπό.»

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του ΕΝΦΙΑ που προσπάθησε, ανεπιτυχώς, να αντιμετωπίζει το ζήτημα, για τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά, στην τελευταία έκθεσή της, ότι η εισπραξιμότητα θα ανέλθει στο 72%. Αυτό σημαίνει ότι θα αυξηθούν περαιτέρω οι συνεχώς διογκούμενες οφειλές από τους φόρους γεγονός που δυστυχώς θέτει εκτός οικονομικής δραστηριότητας ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Μ’άλλα λόγια οι δυσβάσταχτες ληξιπρόθεσμες οφειλές που έχουν συσσωρευθεί στις πλάτες ενός μεγάλου μέρους των πολιτών και επιχειρήσεων θα τους εμποδίσουν στην πράξη να επαναδραστηριοποιηθούν όταν ανακάμψει η οικονομία. Επειδή όμως προϋπόθεση για πραγματική ανάκαμψη είναι ακριβώς η ανάληψη εκ νέου οικονομικής δραστηριότητας από τους ανέργους, οι συσσωρευμένες οφειλές, οι οποίες συνοδεύονται σε πολλές περιπτώσεις και από ποινικές εκκρεμότητες, βάζουν φρένο στις όποιες προοπτικές. Γενικότερα ένας φόρος που «αποδίδει» βραχυπρόθεσμα μπορεί να έχει ολέθριες επιπτώσεις στα ίδια τα έσοδα εάν τον εξετάσει κανείς μεσοπρόθεσμα.


Από την ίδια, βαρύτατη, μυωπία πάσχει το Υπουργείο Οικονομικών όταν επιβάλλει υποχρεώσεις αναφορών στις εταιρείες. Πριν ψηφισθεί ένας νόμος εξετάζεται, ως προς το κατά πόσον επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό. Το οικονομικό επιτελείο παγίως θεωρεί ότι κάθε νέα γραφειοκρατική υποχρέωση που φορτώνει στις επιχειρήσεις δεν έχει δημοσιονομικό κόστος. Αγνοεί δηλαδή ότι το κόστος συμμόρφωσης στις ολοένα και αυξανόμενες απαιτήσεις αποστολής στοιχείων –με παρανοϊκότερη περίπτωση αυτής της πρόσφατης εγκυκλίου του ΕΤΕA που ζητά να του σταλούν ηλεκτρονικά αναλυτικά στοιχεία των καταβεβλημένων εισφορών από την ίδρυση κάθε εταιρείας- βαρύνει άμεσα τους υπόχρεους χωρίς να προσθέτει καμία αξία στο προϊόν ή την υπηρεσία που προσφέρουν. Αθροιστικά όλες αυτές οι υποχρεώσεις αλλά και η γραφειοκρατία γενικότερα προκαλούν απώλειες εκατομμυρίων ανθρωποωρών ετησίως και καταρρακώνουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Δεν είναι τυχαίο ότι το επάγγελμα του λογιστή, το οποίο συγκαταλέγεται μεταξύ αυτών που βρίσκονται «υπό εξαφάνιση» στις προηγμένες οικονομικά χώρες λόγω της τεχνολογίας, ανθεί στην Ελλάδα.

* δημοσιεύθηκε, με τίτλο "Όλοι οι φόροι βγαίνουν από την ίδια τσέπη", στη στήλη "Απόψεις" της "Οικονομικής Καθημερινής" της 5.7.2014

Η κατάργηση της υποχρεωτικής συνδρομής αναβαθμίζει τον θεσμό των επιμελητηρίων

Σε επιστολή της προς τον Υπουργό Οικονομικών η Κεντρική Ένωση Επιμελητηρίων (ΚΕΕ) αναφέρει “ότι ο αγώνας που δίνει η επιμελητηριακή κοινότητα αποσκοπεί όχι σε προσωπικά ή συντεχνιακά οφέλη αλλά στην επιβίωση του συνόλου των μικρομεσαίων επιχειρήσεων της χώρας, που δέχονται μια ανηλεή επίθεση από συγκεκριμένα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα. Με την κατάργηση της υποχρεωτικότητας τα επιμελητήρια αποδυναμώνονται οικονομικά και οδηγούνται σε αφανισμό, γεγονός που θα αποστερήσει κάθε μορφή εκπροσώπησης της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας και κατά συνέπεια φίμωσης της φωνής της”.

Είναι λυπηρό ότι ουδέποτε κάποια συντεχνία στην Ελλάδα είχε το θάρρος να πει ειλικρινώς ότι μάχεται για τα συμφέροντά της, αντί να προσπαθεί να πείσει ματαίως ότι το κάνει υπερασπιζόμενη αυτούς που κατά κανόνα ξεπουπουλιάζει, είτε πρόκειται για καταναλωτές ή/και επιχειρήσεις. Κάτι τέτοιο θα ήταν τίμιο και θεμιτό γιατί κάθε ομάδα συμφερόντων έχει από ηθικής πλευράς το δικαίωμα να αγωνίζεται, στα πλαίσια της νομιμότητας, για τα συμφέροντα των μελών της, εν προκειμένω τις διοικήσεις των και τους εργαζόμενους στα επιμελητήρια. Η επιστολή της ΚΕΕ αναφέρεται στην “ανηλεή (sic) επίθεση συγκεκριμένων πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων» παρά το ότι τα ίδια επιμελητήρια εμφανώς συγκαταλέγονται μεταξύ των συμφερόντων αυτών, αφού αποσπούν χρήματα από τις επιχειρήσεις χωρίς καμία απολύτως ανταπόδοση.

Το γεγονός ότι τα επιμελητήρια ισχυρίζονται δημοσίως ότι η κατάργηση της υποχρεωτικότητας της συνδρομής θα τα οδηγήσει σε αφανισμό συνιστά ωμή παραδοχή του ότι δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους. Εάν όντως παρείχαν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες και αποτελούσαν πραγματικά την «φωνή της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας» και όχι συγκεκριμένων πολιτικών συμφερόντων, τότε δεν θα είχαν απολύτως τίποτα να φοβηθούν. Κανείς λογικός επιχειρηματίας δεν θα διαγραφεί από κάποιο επιμελητήριο εάν πιστεύει ότι η αξία των υπηρεσιών που απολαμβάνει είναι μεγαλύτερη από το κόστος της ετήσιας συνδρομής σε αυτό.

Στον αντίποδα των παρασιτικών επιμελητηρίων βρίσκονται οι κλαδικοί σύνδεσμοι οι οποίοι ζουν αποκλειστικά από τις οικειοθελείς συνδρομές των μελών τους, από τις υπηρεσίες που παρέχουν επ’αμοιβή προς αυτά και από την υλοποίηση ανταγωνιστικών προγραμμάτων έρευνας & ανάπτυξης. Σε αντίθεση με τα επιμελητήρια τα οποία κατά κανόνα απολαμβάνουν μιας άτυπης προνομιακής πρόσβασης  σε τέτοια προγράμματα, οι κλαδικοί σύνδεσμοι πρέπει καθημερινά να ξεπερνούν εαυτούς προκειμένου να εξασφαλίσουν αντίστοιχες εγκρίσεις. Παρότι δεν έχουν εξασφαλισμένους πόρους, οι περισσότεροι κλαδικοί σύνδεσμοι έχουν επιβιώσει της παραλυτικής κρίσης στη χώρα μας όπου είχαμε μείωση του ΑΕΠ αντίστοιχου μεγέθους με αυτήν του κραχ του ’29 στην Αμερική, με αποτέλεσμα η  μείωση της ζήτησης να ξεπερνά το 70% σε ορισμένους κλάδους.  Στον κλάδο που έχω την τιμή να εκπροσωπώ, η συντριπτική πλειοψηφία των εταιρειών επέλεξε να διατηρήσει την ιδιότητα του μέλους, καταβάλλοντας οικειοθελώς το αντίστοιχο ποσό αποδεικνύοντας εμπράκτως ότι τελικά τα μόνα επιμελητήρια που έχουν να φοβηθούν είναι αυτά που δεν παρέχουν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες στα μέλη τους.

*δημοσιεύθηκε στη στήλη "Γράμματα Αναγνωστών" της Καθημερινής της Κυριακής της 4.5.14

"Κοινωνικό μέρισμα" - Ούτε κοινωνικό είναι ούτε μέρισμα.

Ο εμπνευστής του όρου "κοινωνικό μέρισμα" είναι προφανώς ταλαντούχος αφού δεν θα μπορούσε να περιγράψει με καλύτερες, επικοινωνιακά, λέξεις την "ψηφοθηρική μοιρασιά των κλοπιμαίων" όπως μεταφράζεται στην πραγματικότητα η εμπνευσμένη αυτή λογοπλασία. Κατ'αρχήν ο προσδιορισμός "κοινωνικό" αναμφισβήτητα δημιουργεί ωραία συναισθήματα ανθρωπιάς, αλληλοϋποστήριξης, αλληλεγγύης και απαλύνει τις ενοχές των "εχόντων" προς τους αναξιοπαθούντες.


Πόσο "κοινωνικό" είναι όμως το "βοήθημα"; Εάν λάβουμε υπόψη ότι προήλθε από την τρομακτική φορολόγηση του συνόλου του πληθυσμού μέσω του ΕΕΤΗΔΕ αλλά και της αύξησης του ΦΠΑ, δηλαδή πρακτικά το κράτος "τα πήρε από όλους", μηδενός εξαιρουμένου, θα ήταν πολύ δικαιότερο, αποτελεσματικότερο, κοινωνικά δίκαιο και ηθικότερο να είχε ελαφρύνει ισόποσα π.χ. το χαράτσι της ΔΕΗ στους ανέργους. Στην προκειμένη περίπτωση "τα πήρε από όλους" για να τα δώσει στο 10% του πληθυσμού με κριτήρια στα οποία ταιριάζει καλύτερα ο χαρακτηρισμός "ψηφοθηρικά" παρά "κοινωνικά". Το επίδομα στους ενστόλους, το οποίο πληροφορίες θέλουν να το τσεπώνουν και οι μη ένστολοι υπάλληλοι του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, είναι ιδιαίτερα άδικο αφού αμείβει, χωρίς ιδιαίτερο λόγο, ένα μικρό μέρος του πληθυσμού. Μεταξύ των ένστολων υπάρχουν χιλιάδες μάχιμοι που διακινδυνεύουν τη ζωή τους έναντι πινακίου φακής. Για κάθε έναν από αυτούς υπάρχουν τουλάχιστον πενταπλάσιοι ο οποίοι αμείβονται για να καταναλώνουν φραπέ, σε θέσεις ή/και σε στρατόπεδα τα οποία θα έπρεπε να έχουν καταργηθεί προ πολλού.


Η δεύτερη παραπλανητική λέξη είναι το "μέρισμα". Μερίδιο δηλαδή από τις προσόδους, από τα κέρδη μίας επιχείρισης ή τα θετικά αποτελέσματα μίας επένδυσης. Λέξη δηλαδή η οποία ουδόλως ταιριάζει στο προϊόν μίας άθλιας φορολογικής ληστείας η οποία έχει φέρει 2.000.000 πολίτες σε αδυναμία πληρωμής και έχει στείλει 1.500.000 εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα στην ανεργία. Μιας φορολογικής ληστείας η οποία στεγνώνει την οικονομία και στερεί από το κράτος πολλαπλάσια μελλοντικά φορολογικά έσοδα σε όρους καθαράς παρούσας αξίας για κάθε ευρώ που εισπράττεται τώρα. Το "μέρισμα" όχι μόνο δεν προήλθε από την ανάπτυξη και την παραγωγή πλούτου αλλά στην πράξη τις χαντάκωσε.

Αλλά με την συντριπτική πλειοψηφία των ψηφοφόρων να πιστεύει ότι το Άγιο Φως αναβλύζει μόνο του, μία συγκεκριμένη μέρα τον χρόνο από ένα βράχο στην Ιερουσαλήμ γιατί να μην πιστέψει ότι η μοιρασιά των κλοπιμαίων από το 100% του πληθυσμού στο 10% αυτού είναι "κοινωνικό μέρισμα";

Χάνουμε το στοίχημα των εξαγωγών

Ένα από τα ελάχιστα πράγματα στα οποία συμφωνούν οι οικονομολόγοι είναι ότι οι εξαγωγές αποτελούν τη μόνη πραγματική διέξοδο της χώρας από την κρίση. Ο τουρισμός ήδη συνεισφέρει καίρια στην οικονομία αλλά βρίσκεται ήδη σε ανεπτυγμένο, έστω άναρχα, επίπεδο με πολύ μικρότερα αναπτυξιακά περιθώρια σε σχέση με αυτά των εξαγωγών διεθνώς εμπορευσίμων προϊόντων. Παρά τη μείωση του εργασιακού κόστους και τη μερική απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, οι εξαγωγικές επιδόσεις της χώρας επιδεινώνονται συνεχώς.

Τα αίτια της πολύ κακής αυτής εξέλιξης μπορούν να αναζητηθούν στους παράγοντες που επηρεάζουν την διεθνή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής παραγωγής, εκτός βεβαίως των ισοτιμιών του ευρώ, οι οποίες όντως βρίσκονται σε επίπεδα δυσμενή για την ανάπτυξη των εξαγωγών, χωρίς όμως να μπορούμε να κάνουμε τίποτε για αυτό.

Έτσι πρώτη προτεραιότητα του οικονομικού επιτελείου θα έπρεπε να ήταν η βελτίωση των μεταβλητών από τις οποίες εξαρτάται η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων δηλαδή το εργασιακό κόστος και το σχετικό θεσμικό πλαίσιο, η ρευστότητα και το κόστος χρήματος, το κόστος της ενέργειας, η φορολογία και το κόστος της γραφειοκρατίας. Προφανώς η τεχνολογία, η καινοτομία και η γνώση διευκολύνουν την εξαγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, τα οποία μπορούν ίσως να ξεπερνούν τις υφιστάμενες αγκυλώσεις. Ακόμη όμως και στην κατηγορία αυτή, που από μόνη της δεν μπορεί να μας βγάλει από την κρίση, κάθε βελτίωση στους παραπάνω τομείς θα οδηγήσει σε πολύ μεγάλες αυξήσεις στις εξαγωγές.

1. Το εργασιακό θεσμικό πλαίσιο είναι ίσως το μόνο πεδίο στο οποίο έχουν γίνει μεταρρυθμίσεις ώστε τόσο εργοδότες όσο και εργαζόμενοι να μην είναι όμηροι συνδικαλιστικών μειοψηφιών ή της παρωδίας «μεσολάβησης» που ίσχυε. Η εξαγγελθείσα κατάργηση των εισφορών υπέρ ανενεργών οργανισμών (επίδομα στράτευσης, ΛΑΕΚ, εργατική εστία & κατοικία κλπ) από την 1η Ιουλίου είναι επίσης σημαντικό βήμα. Ωστόσο παραμένουν υψηλά το μη μισθολογικό κόστος, το κόστος διαχείρισης, οι αποζημιώσεις απόλυσης καθώς και ο ρατσιστικός διαχωρισμός εργατών - υπαλλήλων ως προς το ύψος της αποζημίωσης, η απαγόρευση, πρακτικά, των ομαδικών απολύσεων και η -παρωχημένη- ασφυκτική εμπλοκή του κράτους στις σχέσεις εργοδότη-εργαζόμενου.


2. Η ρευστότητα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην ανάπτυξη των εξαγωγών. Το Υπουργείο Οικονομικών αντί να επιστρέφει άμεσα τον οφειλόμενο ΦΠΑ στους εξαγωγείς τον χρησιμοποιεί ως πηγή δωρεάν ρευστότητας για το ίδιο, με ολέθρια αποτελέσματα. Αυτό οδηγεί τις επιχειρήσεις στο κλείσιμο λόγω ασφυξίας, ενώ οι εξαγωγείς που αντέχουν ακόμη προτιμούν να αγοράζουν πρώτες ύλες από άλλες χώρες της Ε.Ε. αντί για ελληνικές αφού οι ενδοκοινοτικές αποκτήσεις δεν επιβαρύνονται με ΦΠΑ. Το κόστος χρήματος παραμένει εξαιρετικά υψηλό ενώ το μοντέλο των «συστημικών τραπεζών» έχει οδηγήσει στην δημιουργία ενός ολιγοπωλίου και μάλιστα νομίμως μετά την αναστολή ισχύος των Ευρωπαϊκών κανόνων περί συγκέντρωσης στον κλάδο (άρθρο 2 ΦΕΚ94/19.4.12). Την ίδια στιγμή τα εργαλεία για την χρηματοδότηση των εξαγωγέων δεν λειτουργούν στην πράξη. Στην τελευταία ενδιάμεση έκθεση νομισματικής πολιτικής του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος φαίνεται ότι από τα 4,7 δις Ευρώ που είναι διαθέσιμα για προγράμματα χρηματοδότησης μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τα υπόλοιπα συμβάσεων των Σεπτέμβριο του 2013 ήταν 364 εκατομμύρια, δηλαδή το 92% παρέμεναν αδιάθετα. Σε κάθε περίπτωση το κόστος χρήματος για τον Έλληνα εξαγωγέα είναι σήμερα τέσσερις φορές υψηλότερο από αυτό του Γερμανού συναδέλφου του.



3. Το κόστος ενέργειας θέτει αυτομάτως εκτός διεθνούς αγοράς το μεγαλύτερο μέρος της βαριάς βιομηχανίας, την κλωστοϋφαντουργία (την προηγούμενη εβδομάδα έκλεισε το μεγαλύτερο εργοστάσιο υφαντουργίας που λειτουργούσε στην Ελλάδα), πολλές επιχειρήσεις της ελαφράς βιομηχανίας ενώ γενικότερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην ανάπτυξη των εξαγωγών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είδε θετικά τα μέτρα που ανακοινώθηκαν για την μείωση του κόστους ενέργειας στη βιομηχανία γιατί θεωρεί, σωστά, ότι συνιστούν στρέβλωση. Αντί να διορθωθούν οι σοβαρές εγγενείς στρεβλώσεις της αγοράς (λειτουργία της αγοράς θεσμικά, λεόντειες συμβάσεις με ιδιώτες παραγωγούς, υπέρογκο για τα σημερινά δεδομένα μισθολογικό και συνταξιοδοτικό κόστος της ΔΕΗ, διασύνδεση με νησιά) ώστε να μειωθεί το κόστος ρεύματος για όλους, η προσπάθεια αντιμετώπισης προσθέτει μία ακόμη στρέβλωση στις υφιστάμενες.



4. Η φορολογία στην Ελλάδα βρίσκεται σε μη βιώσιμα επίπεδα θυσιάζοντας, για κάθε ευρώ που εισπράττει τώρα το κράτος, πολύ μεγαλύτερα μελλοντικά φορολογικά έσοδα σε όρους καθαράς παρούσης αξίας. Οι φόροι που επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις ασχέτως κερδών (τέλη επιτηδεύματος, φόροι ακινήτων κλπ) προστίθενται αυτούσιοι, μαζί με το εξαιρετικά υψηλό διαχειριστικό κόστος συμμόρφωσης (compliance cost), στην τιμή των προϊόντων μειώνοντας αντίστοιχα την ανταγωνιστικότητα. Την ίδια στιγμή η υψηλή φορολογία και η αβεβαιότητα σχετικά με αυτήν αποτελούν ίσως το σημαντικότερο εμπόδιο για την προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων στην παραγωγή. Σε ότι αφορά το γραφειοκρατικό κόστος –τόσο σε χρήμα όσο και σε χρόνο- των εξαγωγών καθεαυτό έχουν γίνει σοβαρά βήματα με το «ηλεκτρονικό τελωνείο» ενώ η προσπάθεια της Συντονιστικής Επιτροπής για τη διευκόλυνση του διεθνούς εμπορίου (ΕΣΕ), που αποτελεί και μνημονιακή υποχρέωση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Μένει να δούμε εάν θα καταργηθούν στην πράξη μη ανταποδοτικές, συντεχνιακού χαρακτήρα, επιβαρύνσεις όπως το ΔΕΤΕ, τα υποχρεωτικά «εργατικά» στα λιμάνια, τα πιστοποιητικά φυτοϋγείας κλπ.

Υπό τις παρούσες συνθήκες αντί τα αρμόδια υπουργεία να καυχώνται για το «πρωτογενές πλεόνασμα» και την «έξοδο στις αγορές» θα έπρεπε να είχαν ανησυχήσει σφόδρα για την φθίνουσα πορεία των εξαγωγών που είναι τελικά ο πραγματικός δείκτης υγείας της οικονομίας.