Ο Θεοχάρης εκτελούσε εντολές όπως κάθε καλός δήμιος

Υπήρξα γενικώς επικριτικός στον προσφάτως εξαναγκασθέντα (άραγε πώς;) σε παραίτηση Γενικό Γραμματέα Δημοσίων Εσόδων. Αν και ικανός στο αντικείμενό του -θα μπορούσε να είναι ένας πολύ καλός Γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων- δεν διέθετε την ωριμότητα, την εμπειρία, την ευρύτητα σκέψης και το gravitas για την θέση. Υπήρξε ιδιαίτερα αποτελεσματικός αλλά προς τη λάθος κατεύθυνση (χωρίς να φταίει) ενώ έκανε λίγα ώστε να αντιμετωπίσει τα ουσιαστικά διαρθρωτικά και οργανωτικά προβλήματα του οργανισμού που του ανατέθηκε, λειτουργώντας αποκλειστικά με κριτήριο τις βραχυπρόθεσμες εισπράξεις. Υπερεκτέθηκε στα μέσα μαζικής ενημέρωσης γεγονός το οποίο συνέβαλε τελικώς στην καρατόμησή του αφού δάνεισε το πρόσωπό του στην άθλια κυβερνητική φορολογική πολιτική.

Τον περασμένο Αύγουστο είχα γράψει στην Καθημερινή έναν άρθρο με αφορμή την ακόλουθη δήλωση που είχε κάνει: «Με την έμπρακτη βοήθεια των πολιτών, θα ξεπεράσουμε ως φορολογικές αρχές της χώρας τα όποια προβλήματα και θα ολοκληρώσουμε με επιτυχία το βαρυσήμαντο έργο που μας έχει ανατεθεί. Κλειδί στην προσπάθεια αυτή είναι η εμπέδωση φορολογικής συνείδησης απ όλους μας». Φαίνεται ότι το διάβασε αφού δεν χρησιμοποίησε έκτοτε τον όρο "φορολογική συνείδηση".


Το πρόβλημα δεν ήταν ο αποπεμφθείς, παρά το ότι μάλλον ήταν κατώτερος των απαιτήσεων της θέσης του. Κλήθηκε να εφαρμόσει μία άθλια φορολογική πολιτική η οποία συνέθλιψε τη μεσαία τάξη, έκλεισε εκατοντάδες χιλιάδες επιχειρήσεις -αρκετές από τις οποίες θα ήταν βιώσιμες παρά την κρίση- και οδήγησε το 1/3 του πληθυσμού σε αδυναμία πληρωμής φόρων και ενδεχομένως οριστικά εκτός οικονομικής δραστηριότητας. Αντί να καταργήσει π.χ. την παράλογη δυνατότητα συνταξιοδότησης των 50χρονων μητέρων ανήλικων τέκνων οι οποίες κοστίζουν περισσότερο από 250.000 ευρώ το κεφάλι στους φορολογούμενους, να εξορθολογίσει της συντάξεις της ΔΕΗ, ΟΤΕ, των δικαστικών, τις παροχές σε άγαμες θυγατέρες, να απολύσει αντί να συνταξιοδοτήσει τους περιττούς υπαλλήλους στο Δημόσιο, και να επανιδρύσει το κράτος η κυβέρνηση Σαμαρά επέλεξε να φορολογήσει μέχρι θανάτου την ιδιωτική οικονομία προκειμένου να συντηρήσει τους πελάτες (οι οποίοι μάλιστα για να τον ευχαριστήσουν ψήφισαν όλοι τον Τσίπρα). Ο Θεοχάρης ήταν απλώς ο δήμιος που εκτελούσε την αποστολή του. Οι ευθύνες πρέπει να αναζητηθούν στους εντολείς του.

Φορολογική μυωπία

Στους εκτυπωτές και στα ξυραφάκια οι περισσότεροι καταναλωτές πέφτουν θύματα της συνήθους πρακτικής των προμηθευτών να προσφέρουν σε πολύ χαμηλές τιμές τον εξοπλισμό και στη συνέχεια να «γδέρνουν» τους πελάτες δια των πανάκριβων αναλωσίμων. Γι’αυτό οι νουνεχείς αποφασίζουν με κριτήριο το κόστος του προϊόντος καθ’όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του. Δυστυχώς το οικονομικό επιτελείο δεν ακολουθεί την ίδια διαδικασία αξιολόγησης κατά την επιβολή φόρων ή επιπλέον υποχρεώσεων αναφορών (reporting) σε πολίτες και επιχειρήσεις. Κάθε νέος φόρος ή υποχρέωση αντιμετωπίζεται αυτοτελώς ως προς την «απόδοσή» του χωρίς να συνυπολογίζεται η συνολική φοροδοτική ικανότητα, η αλλεπίδραση με άλλους φόρους ή οι επιπτώσεις στην οικονομία και στα μελλοντικά φορολογικά έσοδα σε όρους καθαράς παρούσας αξίας.

Για τον φορολογούμενο το σύνολο των φόρων, ασχέτως του ονόματος καθενός εξ αυτών, αφαιμάσσει το ίδιο πορτοφόλι ή το ίδιο ταμείο στην περίπτωση μιάς επιχείρισης. Γι’αυτό το λόγο είναι άστοχο να εξετάζει κανείς μεμονωμένα τη φοροδιαφυγή, π.χ. στον Φ.Π.Α. ή την επιβολή ενός νέου φόρου χωρίς να λαμβάνει υπ’όψη την συνολική φοροδοτική ικανότητα του πολίτη ή του επιτηδευματία. Όπως και στην περίπτωση της «φοροδιαφυγής» στα καύσιμα, η οποία απεδείχθη πολύ μικρότερη από τα υπέρογκα ποσά που διαβάζαμε στον τύπο, έτσι και η συνολική «φοροδιαφυγή» είναι αντιστοίχως ελάχιστη εάν την δούμε στα πλαίσια της αντικειμενικής συνολικής φοροδοτικής ικανότητας πολιτών και επιχειρήσεων.

Δεδομένου ότι όλοι οι φόροι βαρύνουν την ίδια τσέπη κάθε νέος φόρος ή κάθε αλλαγή αλληλεπιδρούν με τους υφιστάμενους. Ένα από τα σοβαρότερα λάθη που έκαναν το οικονομικό επιτελείο και η τρόικα στο πρώτο μνημόνιο, το οποίο π.χ. εμφάνιζε ισόποσα τα έσοδα από την έκτακτη εισφορά στις επιχειρήσεις σε βάθος τριετίας, ήταν ότι αντιμετώπισαν κάθε φόρο αυτοτελώς. Σε μελέτη της, η Alpha Bank αναφέρει ότι «στην περίπτωση της φορολογίας της ακίνητης περιουσίας στην Ελλάδα επικρατεί ένα πραγµατικό κοµφούζιο µε τα διάφορα νέα φορολογικά µέτρα να αποφασίζονται χωρίς εξασφάλιση της δυνατότητας επιβολής τους και χωρίς να εξετάζεται η σχέση τους µε προϋπάρχοντα µέτρα που ήδη επιβαρύνουν τα ακίνητα για τον ίδιο σκοπό.»

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του ΕΝΦΙΑ που προσπάθησε, ανεπιτυχώς, να αντιμετωπίζει το ζήτημα, για τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά, στην τελευταία έκθεσή της, ότι η εισπραξιμότητα θα ανέλθει στο 72%. Αυτό σημαίνει ότι θα αυξηθούν περαιτέρω οι συνεχώς διογκούμενες οφειλές από τους φόρους γεγονός που δυστυχώς θέτει εκτός οικονομικής δραστηριότητας ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Μ’άλλα λόγια οι δυσβάσταχτες ληξιπρόθεσμες οφειλές που έχουν συσσωρευθεί στις πλάτες ενός μεγάλου μέρους των πολιτών και επιχειρήσεων θα τους εμποδίσουν στην πράξη να επαναδραστηριοποιηθούν όταν ανακάμψει η οικονομία. Επειδή όμως προϋπόθεση για πραγματική ανάκαμψη είναι ακριβώς η ανάληψη εκ νέου οικονομικής δραστηριότητας από τους ανέργους, οι συσσωρευμένες οφειλές, οι οποίες συνοδεύονται σε πολλές περιπτώσεις και από ποινικές εκκρεμότητες, βάζουν φρένο στις όποιες προοπτικές. Γενικότερα ένας φόρος που «αποδίδει» βραχυπρόθεσμα μπορεί να έχει ολέθριες επιπτώσεις στα ίδια τα έσοδα εάν τον εξετάσει κανείς μεσοπρόθεσμα.


Από την ίδια, βαρύτατη, μυωπία πάσχει το Υπουργείο Οικονομικών όταν επιβάλλει υποχρεώσεις αναφορών στις εταιρείες. Πριν ψηφισθεί ένας νόμος εξετάζεται, ως προς το κατά πόσον επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό. Το οικονομικό επιτελείο παγίως θεωρεί ότι κάθε νέα γραφειοκρατική υποχρέωση που φορτώνει στις επιχειρήσεις δεν έχει δημοσιονομικό κόστος. Αγνοεί δηλαδή ότι το κόστος συμμόρφωσης στις ολοένα και αυξανόμενες απαιτήσεις αποστολής στοιχείων –με παρανοϊκότερη περίπτωση αυτής της πρόσφατης εγκυκλίου του ΕΤΕA που ζητά να του σταλούν ηλεκτρονικά αναλυτικά στοιχεία των καταβεβλημένων εισφορών από την ίδρυση κάθε εταιρείας- βαρύνει άμεσα τους υπόχρεους χωρίς να προσθέτει καμία αξία στο προϊόν ή την υπηρεσία που προσφέρουν. Αθροιστικά όλες αυτές οι υποχρεώσεις αλλά και η γραφειοκρατία γενικότερα προκαλούν απώλειες εκατομμυρίων ανθρωποωρών ετησίως και καταρρακώνουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Δεν είναι τυχαίο ότι το επάγγελμα του λογιστή, το οποίο συγκαταλέγεται μεταξύ αυτών που βρίσκονται «υπό εξαφάνιση» στις προηγμένες οικονομικά χώρες λόγω της τεχνολογίας, ανθεί στην Ελλάδα.

* δημοσιεύθηκε, με τίτλο "Όλοι οι φόροι βγαίνουν από την ίδια τσέπη", στη στήλη "Απόψεις" της "Οικονομικής Καθημερινής" της 5.7.2014

Η κατάργηση της υποχρεωτικής συνδρομής αναβαθμίζει τον θεσμό των επιμελητηρίων

Σε επιστολή της προς τον Υπουργό Οικονομικών η Κεντρική Ένωση Επιμελητηρίων (ΚΕΕ) αναφέρει “ότι ο αγώνας που δίνει η επιμελητηριακή κοινότητα αποσκοπεί όχι σε προσωπικά ή συντεχνιακά οφέλη αλλά στην επιβίωση του συνόλου των μικρομεσαίων επιχειρήσεων της χώρας, που δέχονται μια ανηλεή επίθεση από συγκεκριμένα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα. Με την κατάργηση της υποχρεωτικότητας τα επιμελητήρια αποδυναμώνονται οικονομικά και οδηγούνται σε αφανισμό, γεγονός που θα αποστερήσει κάθε μορφή εκπροσώπησης της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας και κατά συνέπεια φίμωσης της φωνής της”.

Είναι λυπηρό ότι ουδέποτε κάποια συντεχνία στην Ελλάδα είχε το θάρρος να πει ειλικρινώς ότι μάχεται για τα συμφέροντά της, αντί να προσπαθεί να πείσει ματαίως ότι το κάνει υπερασπιζόμενη αυτούς που κατά κανόνα ξεπουπουλιάζει, είτε πρόκειται για καταναλωτές ή/και επιχειρήσεις. Κάτι τέτοιο θα ήταν τίμιο και θεμιτό γιατί κάθε ομάδα συμφερόντων έχει από ηθικής πλευράς το δικαίωμα να αγωνίζεται, στα πλαίσια της νομιμότητας, για τα συμφέροντα των μελών της, εν προκειμένω τις διοικήσεις των και τους εργαζόμενους στα επιμελητήρια. Η επιστολή της ΚΕΕ αναφέρεται στην “ανηλεή (sic) επίθεση συγκεκριμένων πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων» παρά το ότι τα ίδια επιμελητήρια εμφανώς συγκαταλέγονται μεταξύ των συμφερόντων αυτών, αφού αποσπούν χρήματα από τις επιχειρήσεις χωρίς καμία απολύτως ανταπόδοση.

Το γεγονός ότι τα επιμελητήρια ισχυρίζονται δημοσίως ότι η κατάργηση της υποχρεωτικότητας της συνδρομής θα τα οδηγήσει σε αφανισμό συνιστά ωμή παραδοχή του ότι δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους. Εάν όντως παρείχαν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες και αποτελούσαν πραγματικά την «φωνή της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας» και όχι συγκεκριμένων πολιτικών συμφερόντων, τότε δεν θα είχαν απολύτως τίποτα να φοβηθούν. Κανείς λογικός επιχειρηματίας δεν θα διαγραφεί από κάποιο επιμελητήριο εάν πιστεύει ότι η αξία των υπηρεσιών που απολαμβάνει είναι μεγαλύτερη από το κόστος της ετήσιας συνδρομής σε αυτό.

Στον αντίποδα των παρασιτικών επιμελητηρίων βρίσκονται οι κλαδικοί σύνδεσμοι οι οποίοι ζουν αποκλειστικά από τις οικειοθελείς συνδρομές των μελών τους, από τις υπηρεσίες που παρέχουν επ’αμοιβή προς αυτά και από την υλοποίηση ανταγωνιστικών προγραμμάτων έρευνας & ανάπτυξης. Σε αντίθεση με τα επιμελητήρια τα οποία κατά κανόνα απολαμβάνουν μιας άτυπης προνομιακής πρόσβασης  σε τέτοια προγράμματα, οι κλαδικοί σύνδεσμοι πρέπει καθημερινά να ξεπερνούν εαυτούς προκειμένου να εξασφαλίσουν αντίστοιχες εγκρίσεις. Παρότι δεν έχουν εξασφαλισμένους πόρους, οι περισσότεροι κλαδικοί σύνδεσμοι έχουν επιβιώσει της παραλυτικής κρίσης στη χώρα μας όπου είχαμε μείωση του ΑΕΠ αντίστοιχου μεγέθους με αυτήν του κραχ του ’29 στην Αμερική, με αποτέλεσμα η  μείωση της ζήτησης να ξεπερνά το 70% σε ορισμένους κλάδους.  Στον κλάδο που έχω την τιμή να εκπροσωπώ, η συντριπτική πλειοψηφία των εταιρειών επέλεξε να διατηρήσει την ιδιότητα του μέλους, καταβάλλοντας οικειοθελώς το αντίστοιχο ποσό αποδεικνύοντας εμπράκτως ότι τελικά τα μόνα επιμελητήρια που έχουν να φοβηθούν είναι αυτά που δεν παρέχουν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες στα μέλη τους.

*δημοσιεύθηκε στη στήλη "Γράμματα Αναγνωστών" της Καθημερινής της Κυριακής της 4.5.14

"Κοινωνικό μέρισμα" - Ούτε κοινωνικό είναι ούτε μέρισμα.

Ο εμπνευστής του όρου "κοινωνικό μέρισμα" είναι προφανώς ταλαντούχος αφού δεν θα μπορούσε να περιγράψει με καλύτερες, επικοινωνιακά, λέξεις την "ψηφοθηρική μοιρασιά των κλοπιμαίων" όπως μεταφράζεται στην πραγματικότητα η εμπνευσμένη αυτή λογοπλασία. Κατ'αρχήν ο προσδιορισμός "κοινωνικό" αναμφισβήτητα δημιουργεί ωραία συναισθήματα ανθρωπιάς, αλληλοϋποστήριξης, αλληλεγγύης και απαλύνει τις ενοχές των "εχόντων" προς τους αναξιοπαθούντες.


Πόσο "κοινωνικό" είναι όμως το "βοήθημα"; Εάν λάβουμε υπόψη ότι προήλθε από την τρομακτική φορολόγηση του συνόλου του πληθυσμού μέσω του ΕΕΤΗΔΕ αλλά και της αύξησης του ΦΠΑ, δηλαδή πρακτικά το κράτος "τα πήρε από όλους", μηδενός εξαιρουμένου, θα ήταν πολύ δικαιότερο, αποτελεσματικότερο, κοινωνικά δίκαιο και ηθικότερο να είχε ελαφρύνει ισόποσα π.χ. το χαράτσι της ΔΕΗ στους ανέργους. Στην προκειμένη περίπτωση "τα πήρε από όλους" για να τα δώσει στο 10% του πληθυσμού με κριτήρια στα οποία ταιριάζει καλύτερα ο χαρακτηρισμός "ψηφοθηρικά" παρά "κοινωνικά". Το επίδομα στους ενστόλους, το οποίο πληροφορίες θέλουν να το τσεπώνουν και οι μη ένστολοι υπάλληλοι του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, είναι ιδιαίτερα άδικο αφού αμείβει, χωρίς ιδιαίτερο λόγο, ένα μικρό μέρος του πληθυσμού. Μεταξύ των ένστολων υπάρχουν χιλιάδες μάχιμοι που διακινδυνεύουν τη ζωή τους έναντι πινακίου φακής. Για κάθε έναν από αυτούς υπάρχουν τουλάχιστον πενταπλάσιοι ο οποίοι αμείβονται για να καταναλώνουν φραπέ, σε θέσεις ή/και σε στρατόπεδα τα οποία θα έπρεπε να έχουν καταργηθεί προ πολλού.


Η δεύτερη παραπλανητική λέξη είναι το "μέρισμα". Μερίδιο δηλαδή από τις προσόδους, από τα κέρδη μίας επιχείρισης ή τα θετικά αποτελέσματα μίας επένδυσης. Λέξη δηλαδή η οποία ουδόλως ταιριάζει στο προϊόν μίας άθλιας φορολογικής ληστείας η οποία έχει φέρει 2.000.000 πολίτες σε αδυναμία πληρωμής και έχει στείλει 1.500.000 εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα στην ανεργία. Μιας φορολογικής ληστείας η οποία στεγνώνει την οικονομία και στερεί από το κράτος πολλαπλάσια μελλοντικά φορολογικά έσοδα σε όρους καθαράς παρούσας αξίας για κάθε ευρώ που εισπράττεται τώρα. Το "μέρισμα" όχι μόνο δεν προήλθε από την ανάπτυξη και την παραγωγή πλούτου αλλά στην πράξη τις χαντάκωσε.

Αλλά με την συντριπτική πλειοψηφία των ψηφοφόρων να πιστεύει ότι το Άγιο Φως αναβλύζει μόνο του, μία συγκεκριμένη μέρα τον χρόνο από ένα βράχο στην Ιερουσαλήμ γιατί να μην πιστέψει ότι η μοιρασιά των κλοπιμαίων από το 100% του πληθυσμού στο 10% αυτού είναι "κοινωνικό μέρισμα";

Χάνουμε το στοίχημα των εξαγωγών

Ένα από τα ελάχιστα πράγματα στα οποία συμφωνούν οι οικονομολόγοι είναι ότι οι εξαγωγές αποτελούν τη μόνη πραγματική διέξοδο της χώρας από την κρίση. Ο τουρισμός ήδη συνεισφέρει καίρια στην οικονομία αλλά βρίσκεται ήδη σε ανεπτυγμένο, έστω άναρχα, επίπεδο με πολύ μικρότερα αναπτυξιακά περιθώρια σε σχέση με αυτά των εξαγωγών διεθνώς εμπορευσίμων προϊόντων. Παρά τη μείωση του εργασιακού κόστους και τη μερική απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, οι εξαγωγικές επιδόσεις της χώρας επιδεινώνονται συνεχώς.

Τα αίτια της πολύ κακής αυτής εξέλιξης μπορούν να αναζητηθούν στους παράγοντες που επηρεάζουν την διεθνή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής παραγωγής, εκτός βεβαίως των ισοτιμιών του ευρώ, οι οποίες όντως βρίσκονται σε επίπεδα δυσμενή για την ανάπτυξη των εξαγωγών, χωρίς όμως να μπορούμε να κάνουμε τίποτε για αυτό.

Έτσι πρώτη προτεραιότητα του οικονομικού επιτελείου θα έπρεπε να ήταν η βελτίωση των μεταβλητών από τις οποίες εξαρτάται η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων δηλαδή το εργασιακό κόστος και το σχετικό θεσμικό πλαίσιο, η ρευστότητα και το κόστος χρήματος, το κόστος της ενέργειας, η φορολογία και το κόστος της γραφειοκρατίας. Προφανώς η τεχνολογία, η καινοτομία και η γνώση διευκολύνουν την εξαγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, τα οποία μπορούν ίσως να ξεπερνούν τις υφιστάμενες αγκυλώσεις. Ακόμη όμως και στην κατηγορία αυτή, που από μόνη της δεν μπορεί να μας βγάλει από την κρίση, κάθε βελτίωση στους παραπάνω τομείς θα οδηγήσει σε πολύ μεγάλες αυξήσεις στις εξαγωγές.

1. Το εργασιακό θεσμικό πλαίσιο είναι ίσως το μόνο πεδίο στο οποίο έχουν γίνει μεταρρυθμίσεις ώστε τόσο εργοδότες όσο και εργαζόμενοι να μην είναι όμηροι συνδικαλιστικών μειοψηφιών ή της παρωδίας «μεσολάβησης» που ίσχυε. Η εξαγγελθείσα κατάργηση των εισφορών υπέρ ανενεργών οργανισμών (επίδομα στράτευσης, ΛΑΕΚ, εργατική εστία & κατοικία κλπ) από την 1η Ιουλίου είναι επίσης σημαντικό βήμα. Ωστόσο παραμένουν υψηλά το μη μισθολογικό κόστος, το κόστος διαχείρισης, οι αποζημιώσεις απόλυσης καθώς και ο ρατσιστικός διαχωρισμός εργατών - υπαλλήλων ως προς το ύψος της αποζημίωσης, η απαγόρευση, πρακτικά, των ομαδικών απολύσεων και η -παρωχημένη- ασφυκτική εμπλοκή του κράτους στις σχέσεις εργοδότη-εργαζόμενου.


2. Η ρευστότητα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην ανάπτυξη των εξαγωγών. Το Υπουργείο Οικονομικών αντί να επιστρέφει άμεσα τον οφειλόμενο ΦΠΑ στους εξαγωγείς τον χρησιμοποιεί ως πηγή δωρεάν ρευστότητας για το ίδιο, με ολέθρια αποτελέσματα. Αυτό οδηγεί τις επιχειρήσεις στο κλείσιμο λόγω ασφυξίας, ενώ οι εξαγωγείς που αντέχουν ακόμη προτιμούν να αγοράζουν πρώτες ύλες από άλλες χώρες της Ε.Ε. αντί για ελληνικές αφού οι ενδοκοινοτικές αποκτήσεις δεν επιβαρύνονται με ΦΠΑ. Το κόστος χρήματος παραμένει εξαιρετικά υψηλό ενώ το μοντέλο των «συστημικών τραπεζών» έχει οδηγήσει στην δημιουργία ενός ολιγοπωλίου και μάλιστα νομίμως μετά την αναστολή ισχύος των Ευρωπαϊκών κανόνων περί συγκέντρωσης στον κλάδο (άρθρο 2 ΦΕΚ94/19.4.12). Την ίδια στιγμή τα εργαλεία για την χρηματοδότηση των εξαγωγέων δεν λειτουργούν στην πράξη. Στην τελευταία ενδιάμεση έκθεση νομισματικής πολιτικής του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος φαίνεται ότι από τα 4,7 δις Ευρώ που είναι διαθέσιμα για προγράμματα χρηματοδότησης μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τα υπόλοιπα συμβάσεων των Σεπτέμβριο του 2013 ήταν 364 εκατομμύρια, δηλαδή το 92% παρέμεναν αδιάθετα. Σε κάθε περίπτωση το κόστος χρήματος για τον Έλληνα εξαγωγέα είναι σήμερα τέσσερις φορές υψηλότερο από αυτό του Γερμανού συναδέλφου του.



3. Το κόστος ενέργειας θέτει αυτομάτως εκτός διεθνούς αγοράς το μεγαλύτερο μέρος της βαριάς βιομηχανίας, την κλωστοϋφαντουργία (την προηγούμενη εβδομάδα έκλεισε το μεγαλύτερο εργοστάσιο υφαντουργίας που λειτουργούσε στην Ελλάδα), πολλές επιχειρήσεις της ελαφράς βιομηχανίας ενώ γενικότερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην ανάπτυξη των εξαγωγών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είδε θετικά τα μέτρα που ανακοινώθηκαν για την μείωση του κόστους ενέργειας στη βιομηχανία γιατί θεωρεί, σωστά, ότι συνιστούν στρέβλωση. Αντί να διορθωθούν οι σοβαρές εγγενείς στρεβλώσεις της αγοράς (λειτουργία της αγοράς θεσμικά, λεόντειες συμβάσεις με ιδιώτες παραγωγούς, υπέρογκο για τα σημερινά δεδομένα μισθολογικό και συνταξιοδοτικό κόστος της ΔΕΗ, διασύνδεση με νησιά) ώστε να μειωθεί το κόστος ρεύματος για όλους, η προσπάθεια αντιμετώπισης προσθέτει μία ακόμη στρέβλωση στις υφιστάμενες.



4. Η φορολογία στην Ελλάδα βρίσκεται σε μη βιώσιμα επίπεδα θυσιάζοντας, για κάθε ευρώ που εισπράττει τώρα το κράτος, πολύ μεγαλύτερα μελλοντικά φορολογικά έσοδα σε όρους καθαράς παρούσης αξίας. Οι φόροι που επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις ασχέτως κερδών (τέλη επιτηδεύματος, φόροι ακινήτων κλπ) προστίθενται αυτούσιοι, μαζί με το εξαιρετικά υψηλό διαχειριστικό κόστος συμμόρφωσης (compliance cost), στην τιμή των προϊόντων μειώνοντας αντίστοιχα την ανταγωνιστικότητα. Την ίδια στιγμή η υψηλή φορολογία και η αβεβαιότητα σχετικά με αυτήν αποτελούν ίσως το σημαντικότερο εμπόδιο για την προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων στην παραγωγή. Σε ότι αφορά το γραφειοκρατικό κόστος –τόσο σε χρήμα όσο και σε χρόνο- των εξαγωγών καθεαυτό έχουν γίνει σοβαρά βήματα με το «ηλεκτρονικό τελωνείο» ενώ η προσπάθεια της Συντονιστικής Επιτροπής για τη διευκόλυνση του διεθνούς εμπορίου (ΕΣΕ), που αποτελεί και μνημονιακή υποχρέωση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Μένει να δούμε εάν θα καταργηθούν στην πράξη μη ανταποδοτικές, συντεχνιακού χαρακτήρα, επιβαρύνσεις όπως το ΔΕΤΕ, τα υποχρεωτικά «εργατικά» στα λιμάνια, τα πιστοποιητικά φυτοϋγείας κλπ.

Υπό τις παρούσες συνθήκες αντί τα αρμόδια υπουργεία να καυχώνται για το «πρωτογενές πλεόνασμα» και την «έξοδο στις αγορές» θα έπρεπε να είχαν ανησυχήσει σφόδρα για την φθίνουσα πορεία των εξαγωγών που είναι τελικά ο πραγματικός δείκτης υγείας της οικονομίας.

Ψύχραιμος διάλογος για τα εργασιακά, επειγόντως!

Η δραματοποίηση των διαπραγματεύσεων με την τρόικα δυστυχώς υποκαθιστά τον ουσιαστικό διάλογο. Ετσι, αντί να συζητάμε π.χ. για το επιθυμητό επίπεδο προστασίας των εργαζομένων ή για την αποτελεσματική λειτουργία της αγοράς εργασίας, ο δημόσιος λόγος εξαντλείται στην εξιστόρηση της ηρωικής αντίστασης του εκάστοτε υπουργού, ενώ κάθε απαίτηση της τριμερούς παρουσιάζεται ως a priori άθλια και βλαπτική για την κοινωνία.

Η ανεργία στην Ελλάδα, που βρίσκεται σε καταστρεπτικά για την κοινωνία επίπεδα, θα ήταν σημαντικά χαμηλότερη εάν λειτουργούσε ομαλά η αγορά εργασίας. Η επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι, σε περιόδους ύφεσης, αυτή βαθαίνει και παρατείνεται όταν υπάρχουν θεσμικές αγκυλώσεις στα εργασιακά και όταν ο πήχυς της προστασίας των εργαζομένων βρίσκεται ψηλά. Η χώρα μας είναι σήμερα στην κορυφή από πλευράς θεσμικών αγκυλώσεων σε σύγκριση με το σύνολο των εταίρων μας. Σε κανένα άλλο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης δεν αποφασίζει ο υπουργός εάν μια εταιρεία θα προσαρμόσει τον αριθμό των εργαζομένων της στις πραγματικές της ανάγκες, όπως αυτές διαμορφώνονται από τις επικρατούσες συνθήκες. Η μόνη άλλη χώρα όπου απαιτείται έγκριση των Αρχών για ομαδικές απολύσεις είναι η Ισπανία. Εκεί ο νόμος ορίζει ότι η αντίστοιχη Επιθεώρηση Εργασίας οφείλει να απαντήσει εντός δεκαπέντε ημερών σε κάθε αίτημα, άλλως θεωρείται ότι συναινεί.

Το πνεύμα της ευρωπαϊκής οδηγίας 59/98 που διέπει τις ομαδικές απολύσεις, τα όρια της οποίας ζητεί η τρόικα να εφαρμοστούν και στην Ελλάδα, δεν είναι για να τις εμποδίσει αλλά για να εξασφαλίσει ότι προηγείται διαβούλευση με τους εργαζομένους και ότι πραγματικά υπαγορεύονται από οικονομική αναγκαιότητα. Αρμόδια να κρίνουν σε κάθε περίπτωση είναι τα δικαστήρια στα οποία μπορούν να προσφύγουν εκ των υστέρων οι εργαζόμενοι εάν θεωρούν ότι δεν τηρήθηκαν οι διαδικασίες. Το να εμποδίζουν οι Αρχές τις απολύσεις, όπως συμβαίνει στην Ελλάδα, σημαίνει ότι απλώς καταδικάζουν το σύνολο των απασχολουμένων μιας επιχείρησης στην ανεργία και την κλείνουν. Στην ιστορία της χώρας δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση στην οποία το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο να προστάτευσε στην πράξη έστω και μία θέση εργασίας.

Σε αντίθεση με τον δημόσιο τομέα, όπου οι θέσεις μπορούν να δημιουργηθούν νομοθετικά, π.χ. με την ίδρυση άχρηστων οργανισμών ή τη θέσπιση περιττών διαδικασιών, στον ιδιωτικό τομέα η απασχόληση εξαρτάται από τις οικονομικές συνθήκες, το θεσμικό πλαίσιο και από τις επενδύσεις. Οταν οι οικονομικές συνθήκες περιορίζουν τις ανάγκες μιας εταιρείας σε προσωπικό, είναι μάλλον αφελές να πιστεύει κανείς ότι μπορεί να την αναγκάσει, με θεσμικά-νομικά μέσα, να διατηρήσει τις περιττές θέσεις εργασίας.

Διεθνώς η τάση στην εργασιακή πολιτική είναι να προστατεύονται οι εργαζόμενοι και όχι οι θέσεις εργασίας. Αντί δηλαδή το κράτος να εξαναγκάζει τις εταιρείες να μην απολύουν, ασχολείται εντατικά με τη στήριξη, εκπαίδευση και επανένταξη των απολυμένων στην αγορά εργασίας. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του ομίλου Λαναρά, όπου η προσπάθεια διατήρησης των μη βιώσιμων θέσεων εργασίας είχε τεράστιο κόστος για τους φορολογούμενους, χωρίς αποτέλεσμα.

Αντιθέτως, η λάθος αυτή στόχευση στέρησε τελικά στους απολυμένους του ομίλου τη δυνατότητα στήριξης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο για την Παγκοσμιοποίηση, το οποίο ελάχιστα έχουμε αξιοποιήσει στη χώρα μας.

Χρειάζεται να γίνει επειγόντως ένας ψύχραιμος τεχνοκρατικός διάλογος για το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την αγορά εργασίας στην Ελλάδα.

Δηλαδή να αποφασίσουμε, μεταξύ άλλων, ποιο επίπεδο προστασίας των εργαζομένων εξυπηρετεί καλύτερα την κοινωνία συνολικά, συμπεριλαμβανομένων και των ανέργων. Η προστασία, μέχρις ενός ορίου, λειτουργεί θετικά γιατί αυξάνει την παραγωγικότητα και τα κίνητρα του εργαζομένου να βελτιώσει τις δεξιότητές τους. Πέρα όμως από κάποιο όριο, μειώνει σημαντικά την κινητικότητα, η οποία έχει ευεργετικά αποτελέσματα στην ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, και κυρίως λειτουργεί ως τείχος το οποίο εμποδίζει τους ανέργους να εισέλθουν στην αγορά εργασίας.

Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως το insider/outsider model, δηλαδή η προνομιακή μεταχείριση των απασχολουμένων σε σχέση με τους ανέργους. Μία από τις σημαντικές παρενέργειές του, πέρα από τη μεγαλύτερη αύξηση της ανεργίας σε περιόδους ύφεσης, είναι ότι η απασχόληση δεν αυξάνεται όσο θα περίμενε κανείς όταν έρχεται η ανάπτυξη, διότι τα οφέλη της καρπούνται οι «από μέσα».

*δημοσιεύθηκε στην Οικονομική Καθημερινή της 22.03.2014

Δείπνο στον ιερό βράχο; Γιατί όχι;

Ανακοινώθηκε πρόσφατα ότι τα μνημεία, μεταξύ των οποίων και το Καλλιμάρμαρο στάδιο, θα δίδονται για εκδηλώσεις, δείπνα κλπ, ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων. Η συγκεκριμένη πρακτική δεν ειναι καινούργια. Το 2006 πήραμε άδεια από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και διοργανώσαμε το Board of Directors' dinner της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ένδυσης (IAF) στο αίθριο του έξοχου Βυζαντινού μουσείου της Θεσσαλονίκης μετά από μια συναρπαστική ιδιωτική ξενάγηση. Στα είκοσι και περισσότερα χρόνια που συμμετέχω στα συνέδρια της IAF είχα την αγαθή τύχη να δειπνήσω στην αίθουσα της Νυκτερινής περιπόλου του Ρέμπραντ στο Ρέικσμουζεουμ του Άμστερνταμ. Nα διασχίσω, με προσέκο ανά χείρας, τον περίφημο Βασσαριανό διάδρομο και να δειπνήσω στη συνέχεια στο Παλάτσο Βέκιο και, την επομενη ημέρα, στο Παλάτσο Κορσίνι στην Φλωρεντία. Να δειπνήσω στο περίφημο μουσείο Σμισθόνιαν στην Ουάσιγκτον, στο μουσείο Μαριτίμ στο Αμστερνταμ αλλά και στην Βουλή των Λόρδων στο Λονδίνο. Όπως και στο μάλλον βάρβαρο μουσείο της φύσης και του κυνηγιού στο Παρίσι. Να παραθέσω, ως πρόεδρος τότε της IAF, δείπνο με επίδειξη μόδας στα πλαίσια του διεθνούς διαγωνισμού νέων σχεδιαστών, στο Εθνικό Μουσείο της Ταϊπέι, που δόθηκε για πρώτη φορά στην ιστορία του για τέτοιο σκοπό. Κανένας χώρος δεν υπέστη την παραμικρή ζημία, αντιθέτως αποκόμισε σημαντικά έσοδα και οι τυχεροί συμμετέχοντες μία μοναδική και θαυμάσια εμπειρία. Το ζητούμενο δεν είναι εάν πρέπει να δίδονται μοναδικοί διεθνώς χώροι για εκδηλώσεις αλλά οι κανόνες και οι διαδικασίες ασφαλείας που πρέπει να ακολουθούνται τόσο στο στάδιο της έγκρισης όσο και κατά τη διάρκεια της όποιας διοργάνωσης. Γιατί, σε κάθε περίπτωση, τα μνημεία αποκτούν αξία μέσω της διάδρασής τους με τους ανθρώπους. Γιατί χωρίς ανθρώπους να τα εκτιμήσουν και να νοιώσουν συγκίνηση τα μνημεία χάνουν την ψυχή τους.

Προσοχή στους μαραθωνίους-"μαϊμού"

Παρουσιάστηκε πρόσφατα το νέο λογότυπο του μαραθωνίου της Αθήνας. Σε ένα μπλε ορθογώνιο παραλληλόγραμμο διαβάζουμε πρώτα τις λέξεις "Μαραθώνιος Αθηνών" και από κάτω "ο αυθεντικός" (στα Εγγλέζικα "The Authentic"). Ο δημιουργός ευτυχώς κρατήθηκε και δεν πρόσθεσε το κλισέ "προσοχή στις απομιμήσεις" δεδομένου ότι όλοι γνωρίζουν για τη μάστιγα των μαραθωνίων μαϊμού. Κάτω από το λεκτικό χώρεσαν ο αρχαιοπρεπής δρομέας του προηγούμενου λογοτύπου και μια κατσαρή τεθλασμένη γραμμή που θυμίζει την πινακίδα ολισθηρού οδοστρώματος και προφανώς παραπέμπει στη διαδρομή (αυτό που οι Ιάπωνες αποκαλούν "ντο" απ'όπου και το τζούντο, κέντο κλπ). Τα αρχικά "ΟΠΑΠ" συμπληρώνουν τη δημιουργία που θα διεκδικήσει επάξια τον τίτλο του χειρότερου λογότυπου του 2014 σε παγκόσμια κλίμακα. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι η Ελληνική και η Εγγλέζικη βερσιόν έχουν διαφορετικό μέγεθος!


Ο μαραθώνιος των Αθηνών, στον οποίο τερμάτισα σε 5 ώρες και ένα λεπτό το 2012, είναι από τα πολυτιμότερα brands της πόλης (και της χώρας) με τεράστιες δυνατότητες ανάπτυξης. Η εικόνα και η ταυτότητά του (visual identity) αποτελεί κρίσιμο στοιχείο του brand αυτού. Το παρόν λογότυπο θα μπορούσε να είναι ιδιόχειρη δημιουργία ιδιοκτήτη καντίνας στις Θερμοπύλες αλλά σε καμία περίπτωση δεν αντιπροσωπεύει τον μόνο Μαραθώνιο διεθνώς που ξεκινά από τον Μαραθώνα. Αντιθέτως ευτελίζει τον θεσμό και δεν βοηθά στην προβολή και την ανάπτυξή του, κυρίως στο εξωτερικό.

Άγιο Όρος: Άβατον και για τους άθεους;

Όταν διάβασα το σχόλιο του Γενικού γραμματέα Μέσων Ενημέρωσης κ. Γιάννη Παναγιωτόπουλου ο οποίος αναρωτήθηκε, αναφερόμενος στον Τσίπρα "Με ποια ιδιότητα ένας άθεος επιθυμεί να επισκεφθεί το Άγιο Όρος; Ως τουρίστας ή ως προσκυνητής;» δεν πίστευα στα μάτια μου. Ο ΓΓ, που είναι Λέκτορας Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, συνέχισε γράφοντας ότι «η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ δεν ταυτίζεται με ότι νοηματοδοτεί την πατρίδα μας. Όπως καθημερινά αποδεικνύει, ταυτίζεται με κάτι που δεν είναι ο ελληνικός λαός, εξ ονόματος του οποίου από κεκτημένη ταχύτητα θέλει να ομιλεί. Είναι αντίστοιχο με ό,τι ο Στάρετς Ζαχαρίας επισήμαινε στην αρχή της επικράτησης των μπολσεβίκων στη Ρωσία: μερικοί που δεν έχουν τον Θεό στις καρδιές τους δίνουν το όνομα της αγάπης σε πράγματα που είναι το εντελώς αντίθετο αυτής» προσθέτοντας πως «Για όποιον δεν έχει Θεό επιτρέπονται όλα!».

Φοβάμαι ότι διολισθαίνουμε συνεχώς προς την "Θεοκρατική Δημοκρατία (sic) του Γιουνανιστάν". Δεν υποστηρίζω τον Πρόεδρο Αλέξη ο οποίος μου προκαλεί την ίδια τάση προς έμετο με τον θεοσεβούμενο, εκ Τουρκολέκων Αρκαδίας ορμώμενο, Γενικό Γραμματέα. Απλώς φρίττω στην ιδέα ότι ο εν λόγω Διδάκτωρ Θεολογίας πιστεύει ότι το Άγιο Όρος πρέπει να είναι αποκλειστικά ανοικτό σε πιστούς προσκυνητές επεκτείνοντας αυθαίρετα την απαράδεκτη, για την εποχή μας, απαγόρευση εισόδου σε γυναίκες. Παρενθετικώς, ως ειδικός επιστήμων θα γνωρίζει ότι η εν λόγω απαγόρευση ήρθε πολλά χρόνια μετά την ίδρυση του περιβολιού της Παναγίας προκειμένου να αντιμετωπίσει τό γεγονός ότι το Άγιο Όρος είχε εν τω μεταξύ μετραπεί σε χώρο ακραίας ακολασίας (από θρησκευτικής πλευράς, δεδομένου ότι ο ουδέτερος παρατηρητής θα έλεγε ότι απλώς οι καλόγεροι καλοπερνούσαν).

Σε ότι αφορά τώρα την πίστη ως προϋπόθεση εισόδου στο Άγιο Όρος θα τολμήσω να ισχυριστώ ότι οι πιστοί επιστρέφουν έχοντας "δει" πολύ λιγότερα σε σχέση με έναν μορφωμένο και καλλιεργημένο άθεο (προφανώς όχι η περίπτωση του Τσίπρα). Αναρωτιέμαι π.χ. πόσοι "προσκυνητές" αφιέρωσαν χρόνο στην μοναδική διεθνώς βιβλιοθήκη της μονής Βατοπεδίου όπου φιλοξενείται ένα από τα 33 σωζόμενα διεθνώς αντίγραφα της Γεωγραφίας του Πτολεμαίου; Η πόσοι απόλαυσαν πραγματικά την συγκλονιστική αρχιτεκτονική αλλά και φυσική ομορφιά της περιοχής. Οι περισσότεροι "πιστοί" επιστρέφουν με κομποσκίνια, τάματα βιβλία του Γέροντα Παϊσιου κ.λ.π. έχοντας σπαταλήσει, όπως και ο κος Γενικός, τον χρόνο τους στα επουσιώδη ή μάλλον ασήμαντα.

Καλύτερα, αντί της ΕΡΤ, να είχε κλείσει η εφορία

Οι παλαιότεροι θυμούνται ίσως τα πρώτα βήματα αποκέντρωσης της «μηχανογράφησης», όπως λεγόταν τότε, των Τραπεζών. Κατά τη δεκαετία του '80 οι τράπεζες συνέδεσαν σταδιακά τα υποκαταστήματά τους με κεντρικό υπολογιστή καταργώντας ταυτόχρονα την χειρόγραφη τήρηση των λογαριασμών των πελατών, η οποία γινόταν τοπικά. Για τον λόγο αυτό,πριν τη σύνδεση, κάθε πελάτης μπορούσε να πραγματοποιεί άμεσα συναλλαγές αποκλειστικά στο κατάστημα όπου τηρείτο ο λογαριασμός του, ενώ το βιβλιάριο καταθέσεων αποτελούσε βασικό αποδεικτικό στοιχείο. Παρά το γεγονός ότι ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός "μηχανογραφήθηκε" πολύ αργότερα, το Υπ.Οικ. ακολούθησε μια, εκ πρώτης όψεως ανεξήγητη, πρακτική. Επέλεξε να συνεχίσει την τοπική διαχείριση των μερίδων των φορολογουμένων, αυτοτελώς σε κάθε Δημόσια Οικονομική Υπηρεσία, απόφαση που εξηγείται μόνο ιδωμένη από την πλευρά του πελατειακού κράτους και της διαφθοράς. Ακόμη και σήμερα, περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την online διασύνδεση των υποκαταστημάτων των Τραπεζών σε ενιαίο σύστημα και παρά την πίεση της τρόικας, η αντίστοιχη προσπάθεια δεν έχει ολοκληρωθεί στις εφορίες. Γενικώς ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί με ένα εξόχως αντιπαραγωγικό υβρίδιο χειρογράφων και ψηφιακών διαδικασιών, οι οποίες είναι σε μεγάλο βαθμό περιττές, απορροφούν τεράστιους πόρους σε, έστω μετρίου επιπέδου, ανθρώπινο δυναμικό και φέρνουν τους συναλλασσόμενους πολίτες σε απόγνωση. Μία απλή σύγκριση της εικόνας ενός υποκαταστήματος Τράπεζας και μίας Δ.Ο.Υ., η "δουλειά" των οποίων παρουσιάζει πολύ μεγάλες οργανωτικές και λειτουργικές ομοιότητες, θα πείσει και τον πιο δύσπιστο παρατηρητή για το βαθύτατο συστημικό πρόβλημα της εφορίας. Με τα ποσά τα οποία έχουν διατεθεί σε τεχνολογίες πληροφορικής κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών (κατά το παρελθόν "Πληροφορικών") Συστημάτων θα έπρεπε να βρίσκεται τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο με τις αντίστοιχες υπηρεσίες άλλων χωρών μελών της Ευρωζώνης. Αντιθέτως σήμερα π.χ. χρειάζονται 3-4 ημέρες για να ενημερωθούν οι βάσεις δεδομένων του Taxis με τις πληρωμές που πραγματοποιούν πολίτες και επιχειρήσεις στις τράπεζες, μία διαδικασία η οποία θα έπρεπε γίνεται αυτόματα, σε πραγματικό χρόνο. Ακόμη και διασυνδεδεμένες Δ.Ο.Υ. επικοινωνούν μεταξύ τους με συστημένες επιστολές για διαδικασίες ”που δεν είναι ακόμη on-line”. Το Υπουργείο Οικονομικών, αντί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα των core competencies, δηλαδή της βασικής ικανότητας του οργανισμού να εκτελέσει αποδοτικά το έργο του, αναπτύσσει αποσπασματικά, εισπρακτικής φύσεως εφαρμογές, όπως η κατάσχεση τραπεζικών λογαριασμών μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, όταν την ίδια στιγμή, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο είναι άγνωστο ως μέσο εξυπηρέτησης του πολίτη από την εφορία. Προβληματικές, κακοσχεδιασμένες, δυσλειτουργικές και με μέτριο επίπεδο διαθεσιμότητας είναι και οι διαδικτυακές εφαρμογές, τις οποίες αρκεί κανείς να συγκρίνει με οποιοδήποτε σύστημα ηλεκτρονικής τραπεζικής για να διαπιστώσει την υστέρησή τους. Συνολικά, από πλευράς θεσμικού πλαισίου, οργάνωσης, συστημάτων, επιχειρησιακής κουλτούρας και επιπέδου στελέχωσης (η “ανυπέρβλητη ανικανότητα του μέσου υπαλλήλου να προσανατολίσει τη δραστηριότητά του σε απρόσωπες, γενικές, αφηρημένες αρχές” για να θυμηθούμε τον Κονδύλη) είναι αμφίβολο εάν το υφιστάμενο σύστημα επιδέχεται αναδιοργάνωσης. ‘Ισως θα ήταν καλύτερα, αντί της ΕΡΤ, ο “ξαφνικός θάνατος” και η επανασύσταση να γινόταν στο Υπουργείο Οικονομικών. Με στόχο έναν νέο οργανισμό που να λειτουργεί με βάσει της αρχές της ισότητας, της δικαιοσύνης, της εξυπηρέτησης του πολίτη, της καλής πίστης, των συναλλακτικών ηθών και της αποδοτικότητας.